Tarihin En Trajik Çevre Felaketlerinden Biri: Çernobil

6 dk okuma süresi


2
11 Paylaşım, 2 puan

Dünyanın bu zamana kadar gördüğü en büyük felaketlerden biri olarak kabul edilen Çernobil felaketi, yalnızca küçük bir bölgeyi değil, söylenene göre Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombalarının 200 katını aşan bir etkiyle, Avrupa’nın neredeyse hepsini etkisi altına aldı. Böylesine büyük bir bölge üzerinde yaşanan ölümler ve zor zamanlar ise, adından her zaman büyük bir üzüntüyle bahsetmemize sebep oldu. Tarihin en trajik çevre felaketlerinden biri olan Çernobil ile ilgili bu içeriğimizde, Çernobil hakkında her şeye yer verdik. Haydi gelin, bu trajedinin kaynağı, sebepleri ve hala acısını çektiğimiz sonuçlarına hep birlikte yakından bir göz atalım.

1. Çernobil felaketi nedir?

Tarihin En Trajik Çevre Felaketlerinden Biri: Çernobil

26 Nisan 1986 tarihinde sabahın erken saatlerinde, Ukrayna’daki Çernobil Nükleer Santrali’nde yapılan bir deney sonucu reaktörlerde patlama yaşandı ve birçok uzman bunu dünyanın gördüğü en kötü nükleer felaket olarak değerlendirdi. Yıllar süren bilimsel araştırma ve hükümet soruşturmalarından sonra, Çernobil kazası hakkında hala birçok cevaplanmamış soru var; bunların çoğu da özellikle de yoğun radyasyon sızıntısına maruz kalanlar üzerindeki uzun vadeli sağlık etkileriyle alakalı. Günümüze bakılırsa alanda bir miktar iyileşme olduğu aşikar, ancak normale dönmekten çok uzak olduğu düşünülüyor. Karantinaya alınan bölge dışındaki boşaltılan alanlara ise insanlar yeniden yerleşmeye başlıyor. Turistlerin felaket izlerini görmek amacıyla bölgeye gerçekleştirdiği ziyaret oranları ise %30-40 oranında arttı. Çernobil’de meydana gelen felaket, nükleer sanayi açısından da bazı önemli değişikliklere yol açtı. Reaktör güvenliği ile ilgili endişeler doğu Avrupa başta olmak üzere tüm dünyada arttı. Geri kalan RBMK reaktörleri ise başka bir felaket riskini azaltmak için modifiye edildi.

2. Çernobil nerededir?

Dünya Nükleer Birliği’ne göre Çernobil Nükleer Santrali, günümüzdeki sınırlara dayalı olarak Ukrayna’nın Kiev şehrinden yaklaşık 81 mil (130 km) kuzeyde ve Beyaz Rusya sınırından yaklaşık 12 mil (20 km) güneyde yer alıyor. 1970-1980 yıllarında tasarlanmış ve inşa edilmiş olan toplam dört reaktörden oluşmaktadır. Oldukça büyük bu yapı için Reaktöre soğutma suyu sağlamak için kabaca 8,5 mil karelik (Pripyat Nehri) beslenen yapay bir rezervuar oluşturulmuştur. Çevresinde yeni inşa edilen Pripyat kenti vardı. O zamanlar elektrik santraline en yakın şehirdi (3 km) ve 1986’da yaklaşık 50.000 kişi burada ikamet ediyordu. Daha küçük ve daha eski bir kasaba olan Çernobil ise, yaklaşık 15 km (9 km) uzaklıkta ve 12.000 kişiye ev sahipliği yapıyordu. Bölgenin geri kalanı esas olarak çiftlikler ve ormanlık alanlardan oluşmaktaydı. Bu yüzden yangın bitişik binalara yayılırken, radyoaktif yakıt ve reaktör bileşenlerin kalıntıları da, esen rüzgarla birlikte zehirli dumanlar ve tozlarla karışarak bölgenin üzerine yağdı.

3. Kaza yaşanan reaktörün tasarımı nasıldı?

Tarihin En Trajik Çevre Felaketlerinden Biri: Çernobil

Çernobil fabrikasında, Sovyet tasarımlı dört adet kullanılan RBMK-1000 nükleer reaktörler, şimdilerde evrensel olarak yüksek kusurlu kabul edilmekte. Dünya Nükleer Birliği’ne göre, RBMK reaktörleri suyu ısıtmak için zenginleştirilmiş bir U-235 uranyum dioksit yakıtı kullanan, reaktör türbinleriyle elektrik ve buhar üreten bir basınç tüpü tasarımına sahipti. Çoğu nükleer reaktörde su, bir soğutucu olarak, aşırı ısı ve buharı çıkararak nükleer çekirdeğin reaktivitesini hafifletmek için kullanılmaktaydı. Ancak RBMK-1000 tasarımında bundan farklı olarak, çekirdeğin reaktivitesini hafifletmek ve çekirdekte sürekli bir nükleer reaksiyonu sürdürmek için grafit kullanıldı. Nükleer çekirdek ısındığı ve daha fazla buhar ürettiği zaman, daha reaktif hale geldi ve mühendislerin pozitif boşluk katsayısı olarak adlandırdığı olumlu ve güvenli kabul edilen bir döngü oluşturuldu. Ancak bu olumlu döngü yetmedi. Felaketin ardından aşırı buhar veya hidrojen seviyelerindeki değişim de, operatörlerin kapatamadığı çok büyük bir güç dalgalanmasına neden olmuştur. Bununla birlikte toksik emisyonlar, yangından sonraki 10 gün daha atmosfere pompalanmaya devam etti.

4. Felaket nasıl meydana geldi?

BM Atomik Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi’ne (UNSCEAR) göre; 26 Nisan 1986’da, rutin bir teknik bakım kontrolü esnasında patlama meydana geldi. Operatörler, güvenlik yönetmeliklerine aykırı olarak hayati kontrol sistemlerini kapatarak elektrik sistemlerini test etmeyi planlıyordu. Bu, reaktörün tehlikeli seviyede dengesiz ve düşük güç seviyelerine ulaşmasına sebep oldu. Nükleer Enerji Ajansı’na (NEA) göre Reaktör 4, potansiyel elektrik kesintisine karşı güvenlik sistemlerinde bakım kontrolleri yapmak için bir gün önce kapatılmıştı. Patlamanın gerçek nedeni hakkında hala bazı anlaşmazlıklar olsa da, genellikle birincisinin fazla buhardan kaynaklandığına ve ikincisinin hidrojenden etkilendiğine inanılmaktadır.  Nükleer Enerji Ajansı’na (NEA) göre, patlamalar 26 Nisan’da saat 01.23’te gerçekleşti; Reaktör 4’ü yok etti ve büyük bir yangına sebep oldu. Tarihin en trajik çevre felaketlerinden biri olan Çernobil felaketi işte bu şekilde meydana geldi ve olayın acı sonuçları ise bu olaydan hemen sonra görülmeye başlandı.

5. Radyoaktif etkiler nelere sebep oldu?

Tarihin En Trajik Çevre Felaketlerinden Biri: Çernobil

Patlamalar önce iki fabrika işçisini öldürdü, birkaç saat içinde bir başka işçi daha öldü. İlerleyen birkaç gün boyunca, acil durum ekipleri umutsuzca yangınları ve radyasyon sızıntılarını kontrol altına almaya çalıştılar; ancak tesis çalışanları akut radyasyon hastalığına yenik düştükçe ölüm de arttı. İlk çıkan haberlerde söylenene göre yangın sabah 05.00 civarına kadar yoğunlukla devam etti ve söndürüldü ancak Nükleer Enerji Ajansı’na (NEA) göre ortaya çıkan grafit yakıtlı yangının söndürülmesi toplamda 10 gün sürdü ve 250 itfaiyeciyi öldürdü. Pripyat’ın tahliyesi, kazanın gerçekleşmesinden yaklaşık 36 saat sonra, 27 Nisan tarihinde başladı. O zamana kadar, bölgedeki birçok kişi zaten kusma, baş ağrısı ve diğer radyasyon hastalığı belirtilerinden şikayet etmeye başlamıştı bile. Yetkililer, 14 Mayıs’a kadar tesisin etrafındaki 18 kilometrelik bir alanı kapattı ve 116.000 kişiyi daha tahliye etti. Dünya Nükleer Birliği’ne göre, sonraki birkaç yıl içinde, 220.000 kişiye daha, az kirli bölgelere taşınmaları önerildi.

6. Kazanın sağlık konusunda sonuçları neler?

ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu’na (NRC) göre, ölümcül radyasyona maruz kaldıklarını bildikleri halde, Çernobil’de tesisi tekrar güvence altına almak için çabalayan bazı kahraman işçilerin 28 tanesi ilk dört ay içerisinde öldüler. Kaza anında hakim olan rüzgarlar güney ve doğudan geliyordu, radyasyon kalıntılarının çoğu kuzeybatıya, yani Belarus’a gitti. Bununla birlikte, Sovyet yetkilileri felaketin ciddiyeti hakkında dış dünyaya bilgi vermekte maalesef acele etmediler. Ancak radyasyon seviyeleri yaklaşık üç gün sonra İsveç’te endişe duyulacak seviyeye ulaşınca bilim adamları, radyasyon seviyelerine ve rüzgar yönlerine göre nükleer felaketin kaynağının yaklaşık konumunu sonuçlandırarak, Sovyet yetkililerini krizin tüm boyutunu ortaya çıkarmaya zorladılar. ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu’na (NRC) göre, Çernobil kazasından üç ay sonra, radyasyona maruz kalmaktan veya felaketin diğer etkilerinden kaynaklı toplam 31 kişi öldü. BM Atomik Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi (UNSCEAR) raporuna göre, 1991-2015 yılları arasında, 18 yaşın altındaki hastalarda 20.000 kadar tiroid vakası teşhis edildi.

7. Yaşanan felaketin çevreye etkileri neler oldu?

Tarihin En Trajik Çevre Felaketlerinden Biri: Çernobil

Çernobil’den radyasyon sızıntıları meydana geldikten kısa bir süre sonra, bölgeyi çevreleyen ormanlık alan ve ağaçlar yüksek radyasyon seviyelerinden dolayı ölmeye başladı. Olay sonrasında bu bölge “Kızıl Orman” olarak adlandırıldı, çünkü ölü ağaçlar kısa bir sürede parlak bir zencefil rengine dönüştü. ABD Nükleer Düzenleme Komisyonu’na (NRC) göre; patlama yaşanan hasarlı reaktörün kalıntıları ise, yüksek radyasyon içerdiği için, hiç zaman kaybetmeden beton bir lahit içine kapatıldı. Bununla birlikte, bu lahitin ne kadar etkili olduğu ve geleceğe dair güvenliği konusunda yoğun bilimsel tartışmalar günümüzde hala devam etmektedir. Dünya Nükleer Haberlerine göre, Reaktör 2 ve Reaktör 1, sırasıyla 1991 ve 1996’da kapatıldı. Alanın kirlenmesine ve ciddi tasarım hatalarına sahip bir reaktör çalıştırmanın doğada ortaya çıkardığı büyük risklere rağmen Çernobil nükleer santrali, geriye kalan aktif Reaktör 3 ile Ukrayna’nın güç ihtiyaçlarını karşılamak için maalesef çalışmaya devam etti. 2000 yılının Aralık ayında ise nihayet tamamen kapatıldı. Bölgenin tamamen hizmet dışı bırakılma durumunun ise, 2028 yılına kadar tamamlanması planlandı.

8. Çernobil günümüzde ne durumdadır?

Tarihin En Trajik Çevre Felaketlerinden Biri: Çernobil

National Geographic ve BBC’ye göre; Çernobil bölgesi, insanların müdahalesi olmadan gelişen yaban hayatı ile doludur. Elektrik santralini çevreleyen yoğun ormanlık alanlarda kurt, geyik, vaşak, kunduz, kartal, yaban domuzu, ayı ve diğer hayvanların gelişen popülasyonları belgelenmiştir. Bununla birlikte, en yüksek radyasyonun bulunduğu bölgede büyüyen bodur ağaçlar ve vücutlarında yüksek sezyum-137 seviyesine dair bulgulara sahip olduğumuz bazı yabani hayvanlar yaşamaktadır. Texas Tech Üniversitesi Ulusal Bilim Araştırma Laboratuvarı sonucunda ağaçlar, bir süre sonra radyasyonu temizlemek amacıyla buldozerle toprağa gömüldü.  Dünya Nükleer Birliği’ne göre; Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ve Dünya Nükleer Operatörler Birliği (WANO) de dahil olmak üzere birçok uluslararası program, Çernobil felaketinin doğrudan bir sonucu olarak kuruldu. Ve tüm dünyada, tarihin en trajik çevre felaketlerinden biri olan Çernobil kazasını büyük bir örnek alarak uzmanlar, gelecekteki nükleer kazaları önlemenin yollarını araştırmaya yoğun bir şekilde devam ediyorlar.


dergiCE üyeleri ne diyor?

Bu içeriğe ifadenle renk ver!

Beğen Beğen
0
Beğen
Mutlu Mutlu
0
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
0
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
1
Üzgün
Olamaz Olamaz
1
Olamaz
Kızgın Kızgın
1
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
0
İlginç