Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu değil, aynı zamanda 20. yüzyılın en etkileyici dünya liderlerinden biridir. Onun ileri görüşlülüğü, askeri dehası ve barışa olan bağlılığı sadece Türk halkı tarafından değil, dünya genelinde de takdirle karşılanmıştır. Atatürk’ün “Yurtta barış, dünyada barış” sözü, birçok ülkenin dış politikasına ilham olmuş, evrensel bir barış çağrısına dönüşmüştür. Bu nedenle dünyanın dört bir yanında yer alan Atatürk heykelleri, yalnızca bir lidere duyulan saygının değil, ayrıca barışa ve modernleşmeye verilen önemin birer simgesidir. İşte Mustafa Kemal Atatürk’ün heykelinin bulunduğu bazı özel ülkeler…
1. Havana, Küba
Küba’nın başkenti Havana’daki Atatürk heykeli, 2011 yılında Kübalı devlet yetkililerinin isteği üzerine Türk heykeltıraş Metin Yurdanur tarafından yapıldı. Heykel, Havana’nın Puerto Caddesi üzerinde Plaza de Armas Parkı’nda yer almaktadır. Heykelin kaidesinde Atatürk’ün dünyaca meşhur “Yurtta barış, dünyada barış” sözü İspanyolca olarak yer alır. Bu yalnızca Türkiye ile Küba arasındaki dostluğun bir sembolü değil, aynı zamanda Atatürk’ün evrensel değerlerinin yansıması olarak kabul edilir. Bazı kaynaklarda Küba’da sadece Atatürk’ün büstünün olduğu iddia edilse de bu bilgi yanlıştır. Küba, farklı dünya liderlerinin de anıtlarına ev sahipliği yapmaktadır. Ancak Atatürk’ün heykeli, konumu ve mesajı itibarıyla özel bir öneme sahiptir.
2. Mexico City, Meksika
Mexico City’deki Atatürk anıtı, iki ülke arasındaki dostluğun ve kültürel bağların bir göstergesi olarak 2003 yılında açılmıştır. Türk heykeltıraş Sait Rüstem tarafından yapılan bu anıt, Çimento Müstahsilleri İşveren Sendikası Başkanı Ahmet Eren’in girişimleriyle Meksika’ya taşınmıştır. Açılışı 29 Ekim 2003 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıldönümünde yapılmıştır. Anıtın yer aldığı Paseo de la Reforma Caddesi, Meksika’nın en önemli ve sembolik bölgelerinden biridir. Anıt, Atatürk’ün heykeliyle birlikte Türk bayrağındaki hilal ve yıldızı temsil eden beyaz mermerden motiflerle süslenmiştir. Bürokratik zorluklar nedeniyle yaklaşık üç yıl süren süreç sonunda dikilen bu heykel, Atatürk’ün uluslararası alandaki saygınlığını pekiştirmektedir.
3. Bakü, Azerbaycan
Azerbaycan’ın başkenti Bakü’deki Atatürk heykeli, kardeş iki ülkenin güçlü bağlarını simgeleyen önemli bir eserdir. 17 Mayıs 2010 tarihinde düzenlenen bir törenle temelleri atılmıştır. Azerbaycan ile Türkiye Cumhurbaşkanı’nın aralarında bulunduğu pek çok sayıda üst düzey yetkilinin katılımıyla tanıtılmıştır. Nasimi ilçesinde, Türk Büyükelçiliği’nin önündeki parkta yer alan heykel bronzdan yapılmış, granit bir kaide üzerine yerleştirilmiştir. Heykelin üzerinde Atatürk’ün “Azerbaycan’ın kederi bizim kederimiz, sevinci sevincimizdir” sözü yazılıdır. Anıtın heykeltıraşı, Azerbaycan’ın halk sanatçısı ünvanına sahip Omar Eldarov’dur. Bu eser, yalnızca fiziksel bir heykel değil, aynı zamanda ortak tarih, dil ve kültürün bir nişanesi olarak değer taşımaktadır.
4. Budapeşte, Macaristan
Macaristan’ın başkenti Budapeşte’deki Atatürk büstü, iki ülke arasındaki köklü tarihi ilişkilerin ve kültürel yakınlığın bir simgesi olarak 2013 yılında açılmıştır. Büst, Budapeşte’nin Kispest bölgesindeki Atatürk Parkı’nda yer alır ve bu bölge İstanbul’un Pendik ilçesi ile kardeş belediye statüsündedir. Başlangıçta parka Atatürk isminin verilmesi planlanmış ancak ülkedeki bazı Ermeni ve Yunan azınlıkların tepkisi nedeniyle bu karar askıya alınmıştır. Ne var ki, Kispest Belediye Başkanı beklenmedik bir şekilde açılış töreninde ilk kararlarında ısrar ettiklerini açıklamış ve park Atatürk’ün ismiyle anılmaya başlanmıştır. Büst üzerinde Macarca “Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı” ifadesi yer almaktadır. Bu eser, Macaristan’da Atatürk’e duyulan saygının derin bir yansımasıdır.
5. Santiago, Şili
Şili’nin başkenti Santiago’da yer alan Atatürk heykeli, Güney Amerika’daki en dikkat çekici Atatürk anıtlarından biridir. Bronz döküm bir kabartma olan bu “efiji”, Türk heykeltıraş Şadi Çalık tarafından yapılmıştır. 29 Ekim 1973 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin 50. yılı onuruna, Las Condes Belediye Meclisi tarafından Cerro Navidad Parkı’na yerleştirilmiştir. Efiji üzerinde, İspanyolca yazılmış bir yazıt bulunur. Bu yazıtın Türkçesi şu şekildedir: “Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, eşsiz kahramanı ve halkının ilham kaynağıdır. Hatırası ebediyen yaşayacaktır.” Şili, bu adımı atarak Mustafa Kemal Atatürk’ün heykelinin bulunduğu ülkeler arasında yer alıp, evrensel değerlere sahip çıkmayı hedeflemiştir.
6. Aşkabat, Türkmenistan
Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’ta yer alan Atatürk anıtı, iki kardeş ülke arasındaki kültürel, tarihî ve dilsel bağların en somut göstergelerinden birisidir. Atatürk Parkı içerisinde yer alan bu heykel, çevresindeki düzenlemelerle birlikte 2011 yılında ziyaretlere açılmıştır. Askerî üniformasıyla ayakta betimlenmiş bir Atatürk heykelidir. Görkemli bir kaide üzerinde yükselmiş ve bronzdan yapılmış bir anıttır. Parkın içerisinde ayrıca Atatürk’ün veciz sözleri, Türk ve Türkmen motifleriyle işlenmiş mermer panoları da vardır. Bu heykel, Aşkabat halkının bakış açısını dostane ilişkilerle yansıtan bir simge olmuştur. Türkmenistan yönetimi ise, Atatürk’ü sadece bir lider değil, aynı zamanda Türk dünyasının birleşme idealine öncülük etmiş bir figür olarak kabul etmektedir.
7. Bükreş, Romanya
Romanya’nın başkenti Bükreş’teki Atatürk büstü, Türkiye ile Romanya arasında yüzyıllara dayanan ilişkilerin, modern çağdaki yansımasıdır. Granit kaide üzerindeki bronz Atatürk büstü, sade ama derin anlamlar taşıyan bir yapıya sahiptir. 2002 yılında Türkiye’nin Bükreş Büyükelçiliği’nin bulunduğu bahçeye yerleştirilmiştir. Büst, diplomatik bir yapı içinde yer alsa da, halka açık olduğu için yerel halkın da ilgisini çekmektedir. Her yıl 10 Kasım’da düzenlenen anma törenleriyle bu büst önünde kutlamalar yapılmakta ve Romanya’daki Türk azınlık da Atatürk’ün düşünceleri yaşatılmaktadır. Türk-Romen ilişkileri de bu sayede dostluk ve diyalog çerçevesinde üst seviyelere taşınmaktadır. Anıtın sembolik değeri ise bilinenden daha yüksektir.
8. Tokyo, Japonya
Japonya’nın başkenti Tokyo’da yer alan Atatürk heykeli, iki ülke arasındaki karşılıklı saygı ve kültürel alışverişin önemli bir simgesidir. Büst, Tokyo Camii ve Türk Kültür Merkezi’nin bahçesinde bulunmaktadır. Japon halkının modernleşme sürecinde Atatürk reformlarının ilgiyle incelenebilecek bir ortamda anlam kazanmaktadır. Bu mekân, Japonya’daki en büyük cami olmasının yanı sıra Türk kültürünün tanıtıldığı ve yaşatıldığı bir merkezdir. Camiye gelen ziyaretçiler, yalnızca dinî değil, aynı zamanda tarihî ve kültürel bir deneyim yaşarken Türkiye’nin modernleşme vizyonunu tanıma fırsatı bulur. Japonya bu büst ile, Mustafa Kemal Atatürk’ün entelektüel yanını örnek alıp, heykelinin bulunduğu ülkeler listesinde yer almıştır.
9. Washington, ABD
Amerika Birleşik Devletleri’nin başkenti Washington D.C.’de yer alan Atatürk heykeli, Amerika kıtasındaki en dikkat çekici anıtlardan biridir. 2013 yılında T.C. Washington Büyükelçiliği’nin yeni binasının açılışıyla birlikte, büyükelçilik binasının önüne yerleştirilmiştir. Heykelin kaidesinde Atatürk’ün “Peace at Home, Peace in the World” sözü yer alır. Bu heykel, Atatürk’ün yalnızca Türk ulusu için değil, küresel barış için de ortaya koyduğu vizyonun takdir edildiğini göstermektedir. Heykelin bulunduğu alan aynı zamanda diplomatik görüşmelerin yapıldığı ve protokol ziyaretlerinin gerçekleştirildiği bir lokasyondadır. Heykel bronzdan yapılmış olup, Atatürk’ün çağdaş ve kararlı duruşunu yansıtmaktadır.
10. Lima, Peru
Güney Amerika ülkelerinden Peru’nun başkenti Lima’da yer alan Atatürk büstü, Latin Amerika’daki Türkiye algısının ve kendisine duyulan saygının önemli bir göstergesidir. Türkiye’nin Lima Büyükelçiliği binasında yer alan bu büst, kültürel bir köprü işlevi görmektedir. Peru halkı Atatürk’ü modernleşmenin, laikliğin ve ilerlemenin temsilcisi olarak görmekte; üniversitelerde ve entelektüel çevrelerde Atatürk devrimleri sıkça tartışılmaktadır. Büst, büyükelçilikte düzenlenen törenlerde önemli bir odak noktası olup, Türk toplumu ve Peru halkı arasında ortak değerlerin altını çizer. Bu anlamlı anıt, dünyada ve Latin Amerika’da Atatürk’ün düşünsel mirasının yaşatıldığı nadir örneklerden biridir.
