İnternet Dünyasında Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Kriterleri

4 dk okuma süresi


8
12 Paylaşım, 8 puan

Bilgi akışının asla bitip tükenmediği, internette bir gün içerisinde belki de binlerce içeriğe ulaşabildiğimiz bir teknolojik çağda yaşıyoruz. İçerisinde bulunduğumuz bu çağda, beynimizi en sağlıklı bilgilerle doldurabilmemiz ve bu bilgileri güvenilir kaynaklardan elde edebilmemiz için bazı kriterlere ihtiyacımız olabilir. Teknoloji yüzünden hızlıca ortaya saçılabilen tüm yanlış bilgileri, yine teknolojinin sayesinde en doğru haliyle öğrenmemiz aslında hiç zor değil. Gelin hep birlikte internet dünyasında güvenilir bilgiye ulaşmanın kriterleri ile ilgili bu ipuçlarını inceleyelim.

1. İddialı Başlıklara Dikkat Edin

İnternet Dünyasında Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Kriterleri

Bazı haberler, yalnızca ilgi çekmek için dijital dünyada fazlasıyla abartılabilir. Sırf ilgi çekmek için iddialı başlıklara ve fazla sayıda gereksiz noktalama işaretlerine yer verilerek yazılmış bir habere hemen inanmak yerine, neden bu kadar abartılı yazıldığını mutlaka sorgulamamız gerekir. Güvenilir bilgiye ulaşmanın kriterleri içerisinde yer alan iddialı başlıklar maddesi, aslında çok önemli sinyaller içermektedir. Zaten bu tarz başlıklar, yazımızın devamında da belirttiğimiz kaynak güvenilirliği, reklam ve parodi içeriği açılarından da genelde sınıfta kalmaktadır.

2. Kaynak Güvenilirliğini Kontrol Edin

Bilgiyi paylaşan internet sitesinde ‘Hakkımızda’ veya ‘İletişim Bilgileri’ gibi bölümler bulunmuyorsa, kurumsal veya nesnel bir bilgiyle karşı karşıya olmamız pek de ihtimal dahilinde bulunmayabilir. Ayrıca kaynak ne kadar ilgili resmi bir kurum veya kişiye dayanıyorsa, bilgi de doğal olarak o kadar güvenilir olacaktır. Amacımız asılsız hikayeler dinlemek değilse, elbette en doğru bilginin peşinden koşacağız; bu yüzden de bilgiyi paylaşan kaynaklar güvenilir bilgiye ulaşma anlamında çok büyük önem arz ediyor.

3. Adres (URL) Gerçekliğine Bakın

İnternet Dünyasında Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Kriterleri

URL olarak isimlendirilen web sitesi adresleri, gelişen teknoloji çağında, orijinal adreslere oldukça benzeyen bir biçimde taklit edilebiliyor. Örneğin ‘www.dergice.com’ adresi, ‘www.dergicee.com’ şeklinde taklit edilerek kullanılabilir; içeriğindeki bilgiler de aynı şekilde taklit ve hatta asılsız olabilir. Bu taklitler, aynı zamanda yasal olarak sıkıntılıdır. Bundan dolayı, ziyaret ettiğimiz web sitelerini dikkatli bir şekilde inceleyip uzantılarını kontrol ettikten sonra; taklit olduğunu anladığımız veya şüphelendiğimiz sitelerden herhangi bir bağlantı paylaşmamak bizim için daha faydalı olacaktır.

4. Parodi veya Reklam İçeriğine Bakın

Taklit olarak nitelendirebileceğimiz web sitelerinin yanında, bir de sırf reklam veya parodi amacıyla kurulan siteler bulunmaktadır. Bir markanın, kurumun veya kişinin taklidini yaparak kar elde etmek aslında bu kuruluşların temel amaçlarıdır. Fazla bir emek sarf etmeden; dalga geçerek veya yersiz reklam yaparak kazanç hedefleyen bu tarz web sitelerine prim vermemek tamamen bizlerin elinde. Ek olarak; reklam oranı, bilgi paylaşımı oranından oldukça yüksek bir seviyedeyse bu tarz sitelerden güvenilir bilgi edinme oranı da doğal olarak düşük olacaktır.

5. Tarihe Bakın

İnternet Dünyasında Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Kriterleri

Asılsız haberlerde, genelde haberin tarihi ve saati tutarsız olmaktadır. Gerçek olmayan veya abartılarak içerisine asılsız bilgiler katılmış bu tarz haberlerde, tarihler çoğu zaman değiştirilerek üzerinde oynama yapılmaktadır. Başka kaynaklarda farklı anılan bu haberin sorgulanmaması ve sorun yaşamamak açısından, orijinal haberin oluşumundan bilinçli olarak uzaklaştırılmaktadır. Bu yüzden, internette güvenilir bilgiye ulaşmanın kriterleri içerisinde bulunan tarih, yer ve saat unsurlarına da fazlasıyla dikkat etmeliyiz.

6. Hemen İnanmayın

Doğru ve yanlış bilginin çok hızlı bir şekilde yayıldığı internette ve sosyal medyada pek çok paylaşımla karşılaşabilirsiniz. Ancak, paylaşılan bilgilerin çoğu maalesef asılsız haber niteliğinde olabiliyor. Herhangi bir konuda ilginizi çeken bir paylaşımla karşılaştığınızda, öncelikle bu haberin ait olduğu resmi kaynağa yönelmelisiniz. İnternette güvenilir bilgiye ulaşmanın kriterleri içerisinde önemli yer tutan sorgulama ve araştırma tekniği 5N1K (Ne, Nerede, Ne Zaman, Nasıl, Niçin ve Kim) ile; bilgiyi varsa asıl kaynaktan, yoksa başka kaynaklardan tarayarak gerçek olup olmadığını kontrol edebilirsiniz.

7. Görselleri İnceleyin

İnternet Dünyasında Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Kriterleri

‘Bu görüntülerde kesinlikle montaj var!’ diyerek magazin haberlerini reddetmeye çalışan ünlüler olduğunu duymuşsunuzdur. Bunun sebebi, teknolojinin bizlere fotoğraflarda deepfake teknolojisi ve videoları montajlama şansı tanıdığı günden beri, gerçekten de bazı görüntülerin montajlanarak karşımıza gelmiş olmasıdır. Kişiler bazen gerçek haberleri de yalanlamak ve inkar etmek için montaj olduğunu iddia edebilir elbette. Montajlanmış görüntüler de aslında kendini az çok belli etmektedir. Bu yüzden, şüphe duyduğumuz bir haberle ilgili görüntüleri dikkatlice inceler ve başka kaynaklardan da kontrol edersek, üzerinde oynama olup olmadığını tahmin edebiliriz.

8. Farklı Kaynaklar Bulun

Bir bilgi veya haberin, güvenilirliği ve gerçekliğini kavrayabilmek için tek bir kaynaktan kontrol edilmemesi gerektiğini düşünüyoruz. Günümüz dünyasında, her bir birey kendi klavyesi üzerinden pek çok haber yapabilir ve bu bilgileri kolaylıkla yayabilir. Yazımızın dördüncü maddesinde belirtiğimiz gibi bazen yalnızca bireyler değil, ciddi kurumlar bile bunu yapabilme cesareti gösterebilir. Bu yüzden, bir bilginin doğruluğundan emin olabilmemiz için, mutlaka teknolojinin nimetlerinden faydalanarak birbirinden farklı kaynakları taramamız gerekmektedir.

9. Eleştirel Yaklaşın

Yazımızın ilk sekiz maddesinde internet dünyasında güvenilir bilgiye ulaşmanın kriterleri ile ilgili daha dikkatli davranmaya başladıktan sonra, bütün bu maddelerin kontrolü sizde bir farkındalık yaratarak belli bir süre sonra alışkanlık halini almalıdır. Bir bilginin güvenilirliği konusunda da zaten en önemli aşama, o bilgiye karşı her zaman şüpheyle yaklaşarak sorgulamak ve tüm kriterleri sağlayıp sağlamadığını kontrol etmektir. İçinde bulunduğumuz bilgi çağında, her daim yanınızda uzun bir liste taşıyarak yapılan her haberi didiklemek pek mümkün olmayacağından; eleştirel ve sorgulayıcı tavrınızı devam ettirmek en önemli yöntemdir.

10. Paylaşılabilirliği Sorgulayın

İnternet Dünyasında Güvenilir Bilgiye Ulaşmanın Kriterleri

Özellikle son zamanlarda; neredeyse istediğimiz her bilgi ve bağlantıyı tüm sanal ve dijital ortamlarda paylaşabilme imkanımız olmasından kaynaklı, genel bir bilgi kirliliği ortaya çıkmıştır. Bu bilgi kirliliğini engellemek de aslında tam olarak biz bireylerin elindedir. Güvenilirliğini ve gerçekliğini doğrulayamadığımız haberleri paylaşmayarak, ve mümkünse yalan haberlerle ilgili sanal ortamda aksiyonlar alarak; hep birlikte bunu başarabileceğimize inanıyoruz. Yazımızda anlattığımız tüm maddeleri en iyi şekilde sentezleyip, eleştirel bir tavır takınmalı ve en önemlisi de; haberi paylaşmadan önce defalarca düşünmeli, bilginin gerçekliğinden emin olmalıyız.


dergiCE üyeleri ne diyor?

Bu içeriğe ifadenle renk ver!

Beğen Beğen
6
Beğen
Mutlu Mutlu
4
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
2
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
1
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
1
İlginç