Derya Misali Türk Edebiyatında İlkler

3 dk okuma süresi


9
10 Paylaşım, 9 puan

Tarih kaynaklarına göre Türkler, Orta Asya’dan gelmektedir. Türkler’in tarih boyunca oluşturdukları sözlü ve yazılı edebiyat geleneği ise çok zengindir. Ancak ilk Türkçe yazılı belgelerin 6. yüzyılda ortaya çıktığı göz önüne alınırsa Türk edebiyatı ile ilgili temel belgelerin tümünün elde edilmediği söylenebilir. dergiCE sizler için derya misali Türk edebiyatında ilkler listesi hazırladı. İyi okumalar!

1. İlk Fıkra Yazarı: Ahmet Rasim

Türk edebiyatında ilkler

Derya misali Türk edebiyatında ilkler listesinin başında Ahmet Rasim yer alıyor. Ahmet Rasim, edebiyatımıza hatıra, makale, fıkra, gezi yazısı, tarih ve okul kitapları gibi türlerde yazdığı eserlerle katkıda bulunan ve Türkiye’nin önde gelen değerli şahsiyetlerindendir. Kendi devrinin diline hakim, İstanbul’un gelenek ve göreneklerini, yaşayış özelliklerini, kültürel yönlerini bilen, eğlenceli bir sohbet üslubu kullanarak hatıra yazarı olarak tanınmıştır.

2. İlk Türkçe Sözlük: Kamus-ı Türki, Şemseddin Sami

Şemseddin Sami Bey

1901 tarihinde ilk başta bir gazetede yayınlanan Türkçe sözlüktür. Kamus-ı Türki, 2 yıl gibi kısa bir sürede hazırlandı. Şemseddin Sami, bu sözlükte Osmanlıca’da kullanılan Türkçe kökenli sözcüklere ağırlık verdi ve bazı Arapça, Farsça sözcükleri ayıkladı. Onun bu üstün başarısı nesillere ilham kaynağı olmuştur. Daha fazla bilgi almak isterseniz, Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki yazısını izleyebilirsiniz.

3. İlk Şiir Antolojisi: Harabat, Ziya Paşa

Türk edebiyatında ilkler

Ziya Paşa’nın 1874-1875 yıllarında yayımlanan Harabat eseri, içerisinde Türk, İran, Arap ve Çağatay alanlarında yazılmış şiirlerden seçmeler bulunduruyor. Uzunluğu nedeniyle 3 cilten oluşturulan bu kitap divan edebiyatının antolojisi niteliğindedir. Bu yönü ile Tanzimat’tan sonraki yılların en geniş kapsamlı ve ilk şiir antolojisidir. Ziya Paşa geçmişle günümüz arasında köprü niteliğinde eserler kaleme almıştır.

4. İlk Türk Şairi: Aprın Çor Tigin

Türk edebiyatında ilkler

Aprın Çor Tigin, bilinen en eski ve adı günümüze kadar gelebilmiş ilk şairdir. Aprın Çor Tigin, Uygur döneminde yaşamış, o dönemin özelliklerini yansıtmış ve Türk edebiyatında ilk aşk şiirini yazmıştır. Bu yönüyle şiirleri Uygur tarihine ışık tutar niteliktedir. Şiirlerinde mısra başı kafiye kullanır. Onun eserlerinde kullandığı teknikler şiirin ve edebiyatın temellerinin nasıl ve nerede atıldığına dair somut deliller sunar.

5. İlk Mizah Dergisi: Diyojen, Teodor Kasap

Türk edebiyatında ilkler

Diyojen, mizah dergisi olarak derya misali Türk edebiyatında ilkler listemize girdi. 1870’den 1873’e kadar yayımlanmış bu dergi basın tarihinde Türkçe olarak çıkarılan ilk mizah dergisi olarak kayıtlara geçmiştir. Yöneticiliğini Teodor Kasap’ın yatığı bu mizah dergisinin, dergi yazarları arasında Namık Kemal, Ali Bey ve Recaizade Ekrem gibi tanınmış usta kişiler de bulunmaktadır.

6. İlk Resmi Türkçe Gazete: Takvim-i Vekayi

1831 yılında Türkçe olarak yayın hayatına başlayan ilk resmi gazetedir. Fransızca, Ermenice, Rumca, Arapça, Farsça dillerinde de nüshaları yayınlanmıştır. İç ve dış kamuoyunu daha düzenli ve hızlı bir şekilde topluma bilgilendirmek üzere çıkarılmıştır. Resmi bir gazete olması sebebiyle makalelere, devletin görüşlerini yansıtılıyordu. 1860’tan sonra sadece kabul edilen yasalar ve resmi duyurular yayınlanmaya başladı. 2. Abdülhamid döneminde ara verildi. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra Takvim-i Vekayi’nin görevi Resmi Gazete devraldı.

7. İlk Hikaye Örneği: Letaif-i Rivayat

1870’de yazar Ahmet Mithat Efendi tarafından kaleme alınan bir hikayedir. Ahmet Mithat Efendi’nin ilk hikayesi olmasına karşın oldukça başarılıdır. Hikayenin türü edebiyatımıza Tanzimat’la beraber girmiş Letaif-i Rivayattır. Bu hikayenin ismi “Söylenegelen Güzel Hikayeler” anlamına gelmektedir. Aynı yazarın “Kıssadan Hisse” isimli eseri de ilk öykü örneklerindendir.

8. İlk Tiyatro Eseri: Şair Evlenmesi, Şinasi

Türk edebiyatında ilkler

Şair Evlenmesi eseri, Tanzimat Döneminde 1859’da İbrahim Şinasi tarafından yayınlanan Türk Edebiyatının ilk tiyatrosudur. Şair Evlenmesi, bir Töre Komedyası özelliği taşırken, aynı zamanda görücü usulüyle evliliğin sakıncalarını ele almaktadır. Türk edebiyatında batılı tarzda yazılmış ilk tiyatro olmasına rağmen, içinde yine de geleneksel Türk tiyatrosu etkisi taşımaktadır. İzleyiciler için hem eğlendirici hem de öğretici olan bir eserdir.

9. İlk Söylev (Nutuk): Orhun Abideleri

Türk milletinin isminin geçtiği, başka bir ifadeyle Türk adının yer aldığı ilk Türkçe metindir. Türk devlet adamlarının millete hesap vermesi, milletle hesaplaşmasını anlatan ve taşlar üzerine yazılmış ilk Türk tarihidir. Bu eser birçok kişi tarafından çözülmeye çalışılmış ancak çözülmesi yıllar almıştır. Türkologlar tarafından son derece önemli olan bu yazıt, Türk tarihine ve Türk diline büyük katkılarda bulunmuştur.

10. İlk Fabl Örneği: Harname, Şeyhi

Türk edebiyatında ilkler

Divan edebiyatı şairi olan Şeyhi tarafından mesnevi türünde yazılan bir eserdir. 126 beyitten oluşan bu eser, Türk edebiyatında ilk fabl örneği sayılabilir. Sonunda öküze özenen ve canından olan bir eşeğin öyküsü anlatılır.  Şeyhi’nin üslubu, konu aldığı meseleler ve anlatım teknikleri döneme damgasını vurmuş ve yıllar boyunca okunan hatta okunması gereken kitap arasında yerini almıştır.


Bu içeriğe ifadenle renk ver!

Beğen Beğen
9
Beğen
Mutlu Mutlu
12
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
12
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
2
Komik
İlginç İlginç
1
İlginç

dergiCE üyeleri ne diyor?