Yapay zekâ teknolojilerinin küresel ölçekte hız kazandığı günümüzde rekabet üstünlüğü yalnızca algoritma geliştirmekle değil o algoritmaların işlendiği donanımı da tasarlayıp üretebilmekle doğrudan ilişkilidir. Türkiye bu kritik kesişim noktasında giderek güçlenen bir teknoloji alanına öncülük etmektedir. Savunma sanayisinden lojistik otomasyonuna, uzay teknolojilerinden perakende görüntü analitiğine kadar uzanan geniş bir yelpazede faaliyet gösteren yerli girişimler yapay zekâyı yalnızca bir yazılım katmanı olarak değil donanımla bütünleşik bir sistem bileşeni olarak konumlandırmaktadır. Bu anlayış AI ile ilgilenen şirketleri teknoloji tüketicisi olmaktan çıkarıp teknoloji üreticisi kimliğine taşımaktadır. Biz de bu içerikte sizlere yapay zekâ ile donanımı birleştiren ve bahsedildiği üzere teknolojiyi tüketmekten ziyade üreten bazı yerli girişimleri sunduk. Keyifli okumalar!
1. Baykar Teknoloji
Türkiye’nin uluslararası alanda en geniş tanınırlığa sahip savunma teknoloji şirketi olan Baykar, insansız hava araçlarını yapay zekâ ile doğrudan bütünleştiren yerli donanım üretiminin en ileri temsilcisi konumundadır. Bayraktar TB2T-AI platformu otonom sürü uçuşu ve anlık karar verme algoritmalarıyla insansız hava aracı teknolojisinde operasyonel standartları yeniden belirlemiştir. T3 Vakfı iş birliğiyle başlatılan Baykar AI projesi kapsamında geliştirilen açık kaynaklı büyük dil modeli şirketin yalnızca bir donanım üreticisi olmakla kalmayıp yapay zekâ platformu geliştirme kapasitesine de sahip olduğunu ortaya koymuştur. Otuz altıdan fazla ülkeye gerçekleştirilen ihracat Baykar’ın savunma teknolojileri alanındaki küresel erişiminin ve teknoloji transferindeki belirleyici rolünün somut bir göstergesidir. Başka bir deyişle şirket yapay zekâ ile donanımı bir sistem bütünlüğü içinde sunabilmektedir.
2. Aselsan
Türkiye’nin savunma elektroniği alanındaki en köklü ve kapsamlı kuruluşu olan ASELSAN, yapay zekâyı bir yazılım unsuru olarak değil donanım mimarisine entegre edilmiş stratejik bir bileşen olarak ele almasıyla sektörde belirleyici bir konumdadır. HİSAR-D hava savunma sisteminde AESA radar aileleri, EO/IR sensörler, veri bağlantı altyapısı ve yapay zekâ destekli ateş kontrol sistemleri tek bir milli döngüde bir araya getirilmiştir. Bu entegrasyon yerli savunma mimarisinin en somut örneğini oluşturmaktadır. ROKETSAN ve HAVELSAN gibi ortaklarla birlikte yürütülen eşgüdümlü geliştirme süreci ASELSAN’ın bireysel ürün üretiminin ötesinde bütünleşik sistem ihracatına yönelik kapasitesini de güçlendirmektedir. Geliştirilen sistemler yalnızca savunma amaçlı kullanılmakla kalmayıp akıllı ulaşım, enerji yönetimi ve kritik altyapı izleme gibi sivil kullanım alanlarına da uyarlanabilir niteliktedir.
3. NCT Robotic
2018 yılında Pamukkale Üniversitesi Teknokent bünyesinde kurulan NCT Robotic, yapay zekâ ve robotik alanında faaliyet gösteren yerli girişimler arasında yer almaktadır. NCT Robotics çocuklara yönelik yazılım kodlama eğitimi ve robotik kodlama eğitimi için yapay zekâ destekli hibrit eğitim robotları ile dikkat çekmektedir. Bu sistemlerde yapay zekâ algoritmaları donanım ile entegre bir şekilde çalışarak etkileşimli öğretimi mümkün kılmaktadır. Aynı zamanda İTÜ Çekirdek’ten kapalı alan hizmet robotlarına özgü otonom hareket ve çevre algılama çözümleri NCT Robotik’in potansiyelini de ortaya koymaktadır. Şirket ayrıca belirli yaş gruplarındaki bireylere yönelik verdiği ileri düzey CAD/CAM programları aracılığıyla nitelikli mühendislik için gereken insan kaynağını oluşturmaktadır. NCT Robotic tüm bu yönleriyle yapay zekâ ile donanımı birleştiren en güçlü yerli girişimler arasındadır.
4. STM Savunma
Savunma sanayisinin mühendislik temelini oluşturan STM (Savunma Teknik Mühendislik), otonom sistemler ve yapay zekâ alanındaki çalışmalarıyla sektörün en hareketli alanlarından birini temsil etmektedir. Yerli insansız kara araçları ve kamikaze İHA platformları üzerinde yürütülen sürü zekâsı projeleri şirketin teknoloji geliştirme kapasitesini ve mühendislik vizyonunu ortaya koymaktadır. STM’nin rekabet gücü büyük sistemlerin tedarik zincirini yönetmekten öteye geçerek bağımsız bir teknoloji gündemi oluşturmasında ve savunma alanındaki yapay zekâ uygulamalarını sistemli bir şekilde kurgulayabilmesinde gizlidir. Siber güvenlik ve otonom karar verme alanlarındaki AR-GE çalışmaları yapay zekânın şirket mimarisinde merkezi bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Türkiye’nin birbirine entegre şekilde çalışacak akıllı savunma sistemleri sunan bir ülke olmasında STM’nin üstlendiği rol ciddi boyuttadır.
5. Advoard Robotics
2020 yılında İzmir’de kurulan Advoard Robotics, otonom ambar robotları alanında geliştirdiği özgün çözümlerle küresel lojistik sahnesine güçlü bir giriş yapmıştır. Şirketin ürün portföyünü oluşturan Orca, Ratel ve Boa adlı robotları, sırasıyla raf arası toplama, hassas palet yönetimi ve raf altı operasyonlara yönelik işlevleriyle birbirini tamamlayan entegre bir sistem sunmaktadır. AdvoDash yönetim platformu aracılığıyla operatörlere mobil cihazlar üzerinden filo denetimi imkânı tanınmakta ve yapay zekâ destekli rota optimizasyon algoritmaları ile operasyonel verimlilik artırılmaktadır. İnsan-robot iş birliğini ön plana çıkaran bu robotik yaklaşım, şirketi Advoard’ı GreyOrange ve Geek+ gibi köklü uluslararası rakipler karşısında hem etik hem de işlevsellik açısından güçlü bir konuma taşımaktadır. Otomotiv ve e-ticaret gibi farklı sektörlerde kazanılan başarılar şirketin başarısını doğrulamaktadır.
6. Vispera
2014 yılında Prof. Dr. Aytül Erçil ve Dr. Ceyhun Burak Akgül tarafından kurulmuştur.Perakende ve hızlı tüketim malları sektörlerine yönelik yapay zekâ tabanlı görüntü tanıma ve görsel analiz çözümleri geliştiren şirket alanında küresel olarak tanınan bir Türk girişimidir. Şirketin özgün görüntü işleme ve makine öğrenme altyapısı mağaza raflarındaki ürün düzenini, stok durumunu ve yerleştirme uyumluluğunu anlık tespit edip analiz edebilmekle birlikte geleneksel denetim yöntemlerine kıyasla çok daha hızlı ve güvenilir bir izleme imkânı sunmaktadır. Coca-Cola, Unilever, Carlsberg ve Colgate gibi dünya genelinde faaliyet gösteren lider şirketlerle yürütülen iş birlikleri Vispera’nın teknolojik güvenilirliğinin ve sektördeki etkin rolünü göstermektedir. Elliden fazla ülkeye yüksek teknoloji ihraç eden şirket, yapay zekâ ile donanımı işlevsel bir şekilde birleştiren yerli girişimler arasında yer almaktadır.
7. Yongatek Mikroelektronik
Yarı iletken tasarımı teknoloji üretiminin en yüksek giriş bariyerine sahip alanlarından biri olmakla birlikte Yongatek Mikroelektronik, savunma sanayii odaklı MCU ve yapay zekâ işlemcisi geliştirme çalışmalarıyla bu alanda ilerleme kaydeden yerli girişimler arasına girmiştir. Yerli yapay zekâ çipinin tasarım sürecinin önemli bir bölümünü tamamlamış olan şirket, üretimi Tayvan ve Malezya’daki dökümhanelerle yürütülen ortaklıklarla birlikte gerçekleştirilen “Fabless” iş modeline dayanmaktadır. Bu model yüksek sermaye gerektiren üretim altyapısına ihtiyaç duymaksızın özgün çip mimarisi geliştirmeye olanak tanımaktadır. Savunma sistemleri için yerli MCU bileşeni temin etme hedefi olası ambargo ve tedarik zinciri sorunlarına karşı donanım egemenliğinin ne kadar ciddi bir gereklilik olduğunu ortaya koymaktadır. Yongatek’in bu ilerleyişi Türkiye’nin teknolojik bağımsızlık stratejisinin bir örneğidir.
8. Plan-S
2021 yılında kurulan Plan-S uydu platformları, alt sistemler ve görev yüklerini tamamen kendi bünyesinde tasarlayıp üreten Türkiye’nin uzay teknolojileri alanındaki en iddialı yerli girişimlerinden birisidir. Şirket, uydu tasarımından fırlatma ve operasyona kadar uzanan tüm süreçleri uçtan uca yönetebilen entegre yapısıyla küresel uzay alanındaki yerini hızla büyütmektedir. Plan-S’in yapay zekâ ve donanım entegrasyonundaki en önemli uygulaması Connecta iştiraki aracılığıyla geliştirilen Alçak Yörünge (LEO) uydu tabanlı IoT bağlantı hizmetidir. Türk Telekom ile imzalanan iş birliği çerçevesinde bu hizmetin Türkiye genelinde yaygınlaştırılması ve mevcut telekom altyapısıyla uyumlu çalışması hedeflenmektedir. Plan-S, uzayı bir erişim noktası olarak kullanarak yerden uyduya uzanan yapay zekâ destekli bağlantı altyapısı kurma vizyonuyla Türkiye’nin “deep tech” sahnesinde özgün bir konuma sahiptir.
9. SmartAlpha
SmartAlpha, Oracle firmasının iki eski çalışanı Utku Kaya ve Ozan Biler tarafından 2019 yılında kurulmuştur. Şirket ultrason görüntüleme alanında yapay zekâ yazılımı ile dikkatleri üzerine çekmektedir. ODTÜ Teknokent bünyesinde kurulmuş ve burada kendini geliştirme fırsatı bulmuştur. Şirketin geliştirdiği en büyük projelerden birisi ise “NerveBlox” teknolojisidir. NerveBlox, gri tonlamalı ultrason görüntülerini gerçek zamanlı yapay zekâ algoritmaları kullanarak anatomiye duyarlı hâle getirmektedir. Özellikle anestezi, ortopedi ve acil tıp alanlarında doktorlara anlık yönlendirme imkânı sunmaktadır. Yazılım tabanlı tıbbi cihaz kategorisinde üç ayrı ürün geliştiren SmartAlpha, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden klinik kullanım onayı almış ilk Türk yapay zekâ şirketidir. Tüm bunların yanında GE HealthCare ve Siemens Healthineers gibi dünya lideri şirketlerle işbirliği yapma imkânı bulmuşlardır.
10. Büyütech
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Teknogirişim Sermayesi Desteği ile ODTÜ Teknokent bünyesinde kurulan Büyütech, Türkiye’nin ilk ve tek yerli ileri teknoloji kamera tasarım ve üretim firmasıdır. Şirket otomotiv, mobilite ve savunma sektörlerine yönelik kamera tabanlı algılama sistemleri ile yapay zekâ destekli görüntü işleme çözümleri geliştirdiği gibi araçların ve platformların çevrelerini yüksek hassasiyetle algılamasını mümkün kılmaktadır. İleri sürücü destek sistemleri (ADAS), sürücü izleme ve durum farkındalığı çözümleri alanlarındaki ürün portföyü Büyütech’i otomotiv ekosisteminde önemli bir tedarikçi konumuna taşımaktadır. Şirket bu kapasiteyi 2026 yılına kadar 3 milyonun üzerine çıkarmayı hedeflemektedir. Yapay Zekâ Fabrikası, “T3 GSYF” ve “Teknoloji ve İnovasyon Fonu”ndan yatırım alan Büyütech, CES 2026’da sergilediği ürünlerle uluslararası arenada da görünürlüğünü pekiştirmiştir.