Türkiye’nin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

5 dk okuma süresi


23
12 Paylaşım, 23 puan

Türkiye’nin Efsanevi Dergileri: Akbank’ın ‘Tomurcuk’, Şekerbank’ın ‘Şeker Çocuk’, İş Bankası’nın ‘Kumbara’ dergileri… Aybaşlarında maaşlarını almaya giden babaların eve dönüşlerini iple çeken çocukları, banka dergilerinin gelmesini beklerlerdi. Güçlü kurumların desteklediklerinin dışında; 2000’lere kadar, çocuklar için de büyükler için de efsane dergiler vardı. Günümüzde hayal bile edilemeyecek, beş yüz bin gibi tirajlara ulaşan bu dergiler, şimdilerde nadide koleksiyonlarda ve hatıralarda yer alıyor. Dergilerin yükselişleri ve düşüşleri, Türkiye’nin tarihsel olarak yaşadıklarının da özetidir biraz… İşte sizler için bir araya getirdiğimiz, Türkiye’nin geçmişten günümüze değin efsanevi dergileri…

1. Marko Paşa Dergisi

Türkiye'nin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Cumhuriyet Türkiye’sinin ilk efsane dergisi Marko Paşa’ydı. Aziz Nesin ve Sabahattin Ali’nin birlikte çıkardıkları dergi, dönemin gazetelerinden daha çok satıyordu. 25 Kasım 1946’da çıkan ilk sayısından itibaren Türkiye’de siyasi mizahın temelini attı. Künyesinde yayın periyodu için “toplatılmadığı zamanlar çıkar” ibaresi bulunan dergi, defalarca toplatıldı ve yöneticileri hapishanelerde süründü. Dergiyi sokaklarda satan çocuklar bile fişlenmişlerdi. Sabahattin Ali katledildiğinde hala Marko Paşa için çalışmaktaydı. Toplatmaları kapatmalar izleyince dergi; ‘Malum Paşa’ ‘Merhum Paşa’, ‘Bizim Paşa’ gibi defalarca isim değiştirmek durumunda kaldı.

2. Game Show Dergisi

Türkiyenin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

90’larda henüz Türkiye’ye gelmemiş bilgisayar oyunlarının kritik edildiği dergiydi. Bilgisayar oyunlarını edebi, mizahi kimi zaman dram tarzında anlattıkları oluyordu. Gameshow’u hazırlayanlar 64 kökenli kalemlerdi, bu nedenle anlatım dili, oyun dergisinin ötesindeydi. Belli bir zaman sonra Gameshow’da, yazarlar arasındaki anlaşmazlıklardan kırılmalar yaşandı. “Mac” lakaplı Murat Andaç’ın ayrılmasıyla okuyucular dergiden soğudu. Yerine gelen ‘zebani’ köşeyi farklı bir formata çekti. Ardından konular farklılaştı ve okurlarla dergi yönetimi arasında tartışmalar başladı. Kan kaybını durdurmak için gelen ‘muder’ yenilikler getirse de olmadı. Dergi, Game Over sayısıyla hayatına son verdi.

3. Milliyet Çocuk Dergisi

Türkiye'nin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Çocukluğunu 70’li yıllarda ve 80’lerin başında yaşamış olanları etkisi altına alan Ülkü Tamer ve Yalvaç Ural yönetiminde çıkan dergiydi. Bu iki edebi ismin yönetimi, bir kuşağın düşünce dünyasını şekillendirdi. Kirpi çocuk, Pıtırcık gibi kahramanların maceraları; “cinayeti çöz” türü bulmacalar, “söz çocukların” köşesi yanında uluslararası karakterler de ilk kez Milliyet Çocuk’ta yer aldı. Red Kit, Asteriks, Şirinler, Ormanlar Kralı Robin, Tenten bunlardan bazılarıydı. İnce Memet, Balonla Beş Hafta, Define Adası, gibi klasikler de çizgi roman formatında yayınlandı. 90’lara gelindiğinde, özel televizyonlarla birlikte artan çizgi filmlere yenilerek ağır adımlarla yayın hayatından çekildi.

4. Boom Müzik Dergisi

Türkiyenin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Halka poster dağıtmaktan ibaret, günümüz müzik dergilerinin aksine, 90’larda yayın yapan Boom Müzik Dergisi hem pop hem de rock müzikle ilgili verimli içerikleriyle geniş kesimlere ulaşmayı rahatlıkla başarmıştı. Kaliteli kâğıt baskısının öncülerinden olan dergi, cesur müzik eleştirileri yayınlayıp, kaliteli müzik yazarlarını bir araya toplamıştı. Kadir Çöpdemir de o dönem için derginin genç müzik yazarlarından birisiydi. Müzik yazıları, edebiyat kategorisine girecek kadar kaliteliydi. Döneminde, müzik zevki oturmuş, gençlik dönemi bitmeye yaklaşmış kişilere hitap eden dergi, Türkiye’nin geçmişten günümüze efsanevi dergileri arasında olmazsa olmazdır.

5. Forza Beşiktaş

Türkiye'nin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Beşiktaş’ın efsane grubu Çarşı’nın mayalandığı yer tam anlamıyla bu dergi diyebilmekteyiz. Günümüzde, Çarşı’nın twitter hesabına da ismini veren Forza Beşiktaş, kulüp dergisinin ötesine geçmeyi başarmıştı. Forza Beşiktaş, bastır Beşiktaş anlamıyla kullanılmaktadır. Beşiktaş taraftarınca hazırlanan fanatik dergi, bağımsızlığıyla örnek teşkil etmekteydi. Semtin çocuklarının hazırlamış olduğu dergi, gerektiğinde kulüp yönetimine sert eleştirilerde bulunmaktan çekinmiyordu. Bin bir emekle çıkan dergi, bugün hala Beşiktaş taraftarının motivasyon kaynağını oluşturup taraftarın ruhuna eşi benzeri olmayan biz iz bırakmaktadır.

6. Öküz Dergisi

Türkiyenin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Dergi, aylık kültür-fizik dergisi sloganıyla çıkış yapmıştır. İçerik olarak kendini aşmış, Türkiye’nin efsanevi dergileri arasında yer almaya başlamıştı. İçerisinde; günümüzdeki protest edebiyat dergilerinde olduğu gibi keçiboynuzu kıvamında, tatlı su eleştirileri değil, zihin açacak yazılar ve haberler yayınlanıyordu. Kimi zaman sokakta yatan bir ayyaşla, kimi zaman bir hırsızla röportaj yaparak toplum kesiminde bulunan türlü karakteri salt gerçekliğiyle dergilerine yansıtıyorlardı. Halk tarafından baş tacı olan dergi, gazetelerle rekabete girip rakiplerine zor anlar yaşatıyorlardı. Genç neslin fikir hayatının şekillenmesinde önemli bir araç olmaktansa asla çekinmiyorlardı.

7. Büyük Doğu Dergisi

Türkiye'nin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Necip Fazıl Kısakürek tarafından çıkartılan Büyük Doğu, basit bir derginin ötesinde, siyasi fikir yaşatıyordu. Derginin yazarları kendilerini “Büyük Doğucu” olarak nitelendiriyorlardı. Sait Faik Abasıyanık, Özdemir Asaf gibi ünlü yazarlar da dergide kaliteli yazılarıyla yer alıyorlardı. Kısakürek; dergiyi, para bulabildikçe bastığı için, ne zaman satışa çıkarılacağı asla belli olmuyordu. Dergi sebebiyle Kısakürek defalarca hapse girerek hâkim karşısında yargılandı. Derginin yaşamı toplatılma ve kapatılma kararları ile süregeldi. Siyasi muhalifliğe İslami üslup ekleyen dergi, Tek Parti yönetimine karşı Demokrat Parti tarafından destek gördü.

8. Gırgır Dergisi

Gırgır Dergisi

12 Eylül’ün hüküm sürdüğü 1981-83 yılları arasında, beş yüz binlik satışla dünya sıralamasına giren, Türkiye’nin gelmiş geçmiş en çok satış yapan mizah dergisiydi. Gün gazetesinin içerisinde çeyrek sayfa olarak yayınlanırken Oğuz Aral’ın karikatürde çığır açan tarzı ve Haldun Simavi’nin girişimiyle bağımsız bir dergiye dönüştü. Halen piyasadaki mizah dergileri, Gırgır mektebinden yetişmiş isimler tarafından yönetilmekte. “Geçim derdini, can sıkıntısını, aşk yarasını, karı-koca kavgasını şipşak keser” sloganıyla efsaneleştiği dönemde, özellikle Turgut Özal’a yönelik eleştirileriyle dikkat çekiyordu. Oğuz Aral’ın ayrılığıyla Gırgır bir daha eski günlerine dönemeyip kapandı.

9. Kadınca Dergisi

Türkiyenin Geçmişten Bugüne Efsanevi Dergileri

Gelişim Yayınları’ndan çıkan ‘Kadınca’ dönemin kadın dergileri içerisinde bir devrim gerçekleştirdi. O güne kadar kadın dergileri; güzellik, moda, dikiş, nakış, elbise modelleri sunmaktan ibaretti. Kadınca da başlarda aynı böyle bir dergiydi. Yayın Yönetmenliğini, Duygu Asena devralıncaysa her şey değişti. “Ayşeler uyanın Aliler’i uyandırın” yazısıyla ilgiyi toplayan Asena, derginin tarzını tamamen değiştirdi. Kadına yönelik şiddeti aylarca kapak yaptı. Cinsellik, kadının toplumdaki yeriyle alakalı sert yazılar, Türk basınında ilk defa yayınlandı. Erkeklerin eşleri ve kızlarına okumayı yasaklayacağı kadar tabu yıkan tavrıyla gün geçtikte efsaneleşti.

10. Hayat Dergisi

Türkiye'nin Geçmişten Günümüze Efsanevi Dergileri

Haberle magazin arası bir tarz belirleyen ilk dergiydi. 1956 yıllarından başlayıp yaklaşık olarak 20 yıl yayımlandı. Yayıma başladığı yıl, kâğıt yokluğu sebebiyle durdurulan dergi, renkli basıma geçerek tekrardan kendini gösterdi. 60-70 dönemi arasında, Türkiye’nin en yüksek tirajlı dergisiydi. Şevket Rado yönetiminde; kimi zaman gizemli haber dosyalarını, kimi zaman bir ünlünün hayatının bilinmeyenlerini kapağına taşınıyordu. Okuyucuyu yormayan, hafif ve elit mekânların masalarından eksik olmayan bir dergiydi. Hayat Mecmuası’nın sahibi, Yapı Kredi Bankası’ydı. Günümüzde önemli bir kültür mecrası olan Yapı Kredi Yayınları’nın güçlenmesinde etkisi yadsınamaz.


dergiCE üyeleri ne diyor?

  1. Teşekkürler dergiCE, dergilerin yerini hiçbirşey tutmuyor… Ne kadar medyamız problemli olsa da gazetelere göre biraz daha uzun ömürlüler! Umarım daha fazla okur toplamanız ve ülke olarak güzel bir dergi alemi yaratmamız ümidiyle 😉

Bu içeriğe ifadenle renk ver!

Beğen Beğen
27
Beğen
Mutlu Mutlu
22
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
18
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
3
Komik
İlginç İlginç
4
İlginç