Türkiye’nin Efsanevi Dergileri


Türkiye’nin Efsanevi Dergileri: Akbank’ın ‘Tomurcuk’, Şekerbank’ın ‘Şeker Çocuk’, İş Bankası’nın ‘Kumbara’ dergileri… Ay başlarında maaşlarını almaya giden babaların eve dönüşlerini iple çeken çocukları, banka dergilerinin gelmesini beklerlerdi. Güçlü kurumların desteklediklerinin dışında 2000’lere kadar çocuklar için de büyükler için de efsane dergiler vardı. 500 bin gibi günümüzde hayal bile edilemeyecek tirajlara ulaşan bu dergiler şimdilerde nadide koleksiyonlarda ve hatıralarda yer alıyor.

Dergilerin yükselişleri ve düşüşleri, Türkiye’nin tarihsel olarak yaşadıklarının da özetidir biraz…

1- Marko Paşa Dergisi

Hür Marko Paşa Dergisi

Cumhuriyet Türkiyesi’nin ilk efsane dergisi Marko Paşa’ydı. Aziz Nesin ve Sabahattin Ali’nin beraber çıkardıkları dergi, dönemin gazetelerinden daha çok satıyordu. 25 Kasım 1946’da çıkan ilk sayısından itibaren Türkiye’de siyasi mizahın temelini attı. Künyesinde yayın periyodu için “toplatılmadığı zamanlar çıkar” ibaresi bulunan dergi, defalarca toplatıldı ve yöneticileri hapishanelerde süründü.

Dergiyi sokaklarda satan çocuklar bile fişlenmişlerdi. Sabahattin Ali katledildiğinde hala Marko Paşa için çalışmaktaydı. Toplatmaları kapatmalar izleyince dergi; ‘Malum Paşa’ ‘Merhum Paşa’, ‘Bizim Paşa’ gibi defalarca isim değiştirmek durumunda kaldı.

Derginin koleksiyonerler için en değerli sayısı ise Adalet ve İçişleri Bakanlıkları tarafından aynı anda toplatılmasının ardından çıkardıkları “Olağanüstü özel hıyar sayısı”ydı. Bu sayının Tarım Bakanlığı tarafından toplatılması beklenmişti.

2- Game Show Dergisi

Game Show Dergisi

90’larda henüz Türkiye’ye gelmemiş bilgisayar oyunlarının kritik edildiği dergiydi. Bilgisayar oyunlarını edebiyat, mizah kimi zaman dram tarzında anlattıkları oluyordu. Bazen okuyucuyu ağlatıyorlardı bile. Yazarlarla okuyucular arasında güçlü bağ oluşmuştu. Kitlesi fanatik derecede dergiye bağlıydı. Bazı hayranları her dergiden iki tane alıp, birini poşetten çıkarmadan saklıyorlardı. Anadolu’nun pek çok yerinde derginin fotokopilerini görmek mümkündü. Dergi ilk kez CD vermeye başladığında okurlar ikiye bölündü. Fanatik kitle, Gameshow’u CD için alanların bu dergiyi okumaya layık olmadığını savunuyorlardı.

Gameshow’u hazırlayanlar 64 kökenli kalemlerdi, anlatım dilinin oyun dergisinin ötesinde olması bu nedenleydi. Her yazarın kendine göre üslubu vardı. Pek çok oyun dergisine önayak olan Gameshow’da kırılma yazarlar arasındaki anlaşmazlıklarla başladı. “Mac” lakaplı Murat Andaç için dergiyi alan kitle, Mac’in ayrılmasıyla dergiden soğudu. Yerine gelen ‘zebani’ köşeyi farklı bir formata çekti. Ardından konular farklılaştı ve okurlarla dergi yönetimi tartışmaya başladı. Kan kaybını durdurmak için gelen ‘muder’ dergiye yenilikler getirse de olmadı. Game Over sayısıyla yayın hayatına son verdi.

3- Milliyet Çocuk Dergisi

Milliyet Çocuk Dergisi

Çocukluğunu 70’li yıllarda ve 80’lerin başında yaşamış olanları etkisi altına alan Ülkü Tamer ve Yalvaç Ural yönetiminde çıkan dergiydi. Şair ve edebiyatçı iki ismin yönetimi, bir kuşağın düşünce dünyasının şekillenmesi sonucunu doğurdu. Kirpi çocuk, Pıtırcık gibi kahramanların maceraları; “cinayeti çöz” türü bulmacalar, “söz çocukların” köşesi yanında uluslararası karakterler de ilk kez Milliyet Çocuk’ta yeraldı. Red Kit, Asteriks, Şirinler, Ormanlar Kralı Robin, Tenten bunlardan bazılarıydı. İnce Memet, Balonla Beş Hafta, Define Adası, gibi klasikler de çizgi roman formatında yayınlandı.

Dergide çocuklar aynı zamanda kültür sanatla ilk tanışmalarını yaşardı. Çizgi romanların arasına Akira Kurosawa’nın son filmi, Pink Floyd’un son albümü gibi haberler yerleştirilirdi.

Türkiye Çocuk ve Tercüman Çocuk gibi rakipleri olsa da onlarla karşılaştırılmayacak kalite ve renklilikteydi. 90’lara geldiğinde özel televizyonlarla birlikte artan çizgi film çeşitliliğine yenilmeye başladı ve yavaşça yayın hayatından çekildi.

4- Boom Müzik Dergisi

Boom Müzik Dergisi

15-16 yaşındaki ergenlere poster vermekten ibaret günümüz müzik dergilerinin aksine 90’larda yayın yapan Boom Müzik, hem pop hem de rock müziğe yer vererek geniş kesimlere ulaşmayı başarmıştı. Kaliteli kağıda baskının öncülerindendi ve cesur müzik eleştirilerini yayınlayıp, kaliteli müzik yazarlarını bir araya toplamıştı. Kadir Çöpdemir de o dönem için derginin genç müzik yazarlarından birisiydi. Müzik yazıları edebiyat alanına girecek kalitedeydi ve müzik zevki oturmuş, gençlik dönemi bitmeye yaklaşmış kişilere hitap ediyordu.

5- Forza Beşiktaş

Forza Beşiktaş Dergisi

Beşiktaş’ın efsane grubu Çarşı’nın mayalandığı yer diyebiliriz. Bugün Çarşı’nın twitter hesabına da ismini veren Forza Beşiktaş, kulüp dergisinin ötesindeydi. Beşiktaş taraftarınca hazırlanıyordu ve bağımsızlığıyla örnekti.

Semtin çocuklarının hazırladığı, gerektiğinde kulüp yönetimine sert eleştirilerden çekinmeyen, emekle çıkan dergi, bugün hala Beşiktaş taraftarının motivasyonunun kaynağını oluşturuyor.

6- Öküz Dergisi

Öküz Dergisi

Aylık kültür-fizik dergisi sloganıyla çıkmıştı. İçerik olarak aşmıştı. Günümüzdeki protest edebiyat dergilerindeki gibi keçi boynuzu kıvamında tatlı su eleştirileri değil, zihin açacak yazılar ve haberler yayınlanıyordu.

Kimi zaman sokakta yatan bir ayyaşla kimi zaman bir hırsızla röportaj yapıyorlardı. Fikir hayatına renk katacak yenilikleri getiren ve gazeteleri zorlayan dergilerdendi.

7- Büyük Doğu Dergisi

Büyük Doğu Dergisi

Necip Fazıl Kısakürek tarafından çıkartılan Büyük Doğu, derginin ötesinde bir siyasi fikirdi. Derginin yazarları kendilerini “Büyük Doğucu” olarak niteliyorlardı.

Sait Faik Abasıyanık, Özdemir Asaf gibi ünlü yazarları vardı. Kısakürek para buldukça dergiyi basıyordu bu nedenle ne zaman çıkacağı belli olmuyordu.

Dergi nedeniyle Kısakürek defalarca hapse girdi, 300 yılla yargılandı ve toplatma kararları, kapatmalarla geçti yayın hayatı. Siyasi muhalifliğe İslami ton ekleyen dergi, Tek Parti yönetimine karşı Demokrat Parti tarafından desteklendi.

8- Gırgır Dergisi

Gırgır Dergisi

12 Eylül’ün hüküm sürdüğü 1981-83 arasında 500 bin satışla dünya sıralamasına giren Türkiye’nin gelmiş geçmiş en çok satan mizah dergisiydi. Gün gazetesinin içinde çeyrek sayfa yayınlanırken Oğuz Aral’ın karikatürde çığır açan tarzı sayesinde ve Haldun Simavi’nin girişimiyle bağımsız bir dergiye dönüşmüştü. Halen piyasadaki mizah dergileri Gırgır mektebinden yetişmiş isimler tarafından yönetiliyor. Gırgır’ı zirveden indiren ilk hamleyi Ercan Arıklı’nın kurduğu ‘Hıbır’ yaptı. Pek çok çizerini transfer etti ve devam eden süreçte Simaviler tarafından satıldı. Bu hamle üzerine Oğuz Aral ayrıldı ve Gırgır bir daha eski günlerine dönemeyip kapandı.

“Geçim derdini, can sıkıntısını, aşk yarasını, karı-koca kavgasını şipşak keser” sloganıyla efsaneleştiği dönem özellikle Turgut Özal’a yönelik eleştirileriyle dikkat çekiyordu. Özal’ın bu karikatürleri kesip sakladığı hatta sergilerine katıldığı biliniyor. Türkiye’nin mizaha hoşgörülü olduğu yıllardı. Son dönemde ise yeniden yayın hayatına başladı.

9- Kadınca Dergisi

Kadınca Dergisi

Gelişim Yayınları’ndan çıkan ‘Kadınca’ Türkiye’de kadın dergilerinde bir devrim yaptı. O güne kadar kadın dergileri; güzellik, moda, dikiş, nakış, elbise modelleri sunmaktan ibaretti. Kadınca da öyle bir dergiydi. Yayın Yönetmenliğine Duygu Asena gelince devrim gerçekleşti. “Ayşeler uyanın Aliler’i uyandırın” yazısıyla ilgiyi toplayan Asena, derginin tarzını tamamen değiştirdi. Kadına yönelik şiddeti aylarca kapak yaptı. Cinsellik, kadının toplumdaki yerine dönük sert yazılar Türk basınında ilk defa yayınlandı. Dergi 10 binler düzeyinde bir dikiş nakış dergisiyken 90 bin satan ve kadınların kendi kimliklerini buldukları bir mecraya dönüştü. Erkeklerin eşleri ve kızlarına okumayı yasaklayacağı kadar tabu yıkan tavrı vardı. Sığınma evlerinin kurulması gibi projelere öncülük etti.

10- Hayat Dergisi

Türkiye'nin Efsanevi Dergileri

Haberle magazin arası tarz belirleyen ilk dergiydi. 1956’dan başlayıp yaklaşık 20 yıl yayın yaptı. 60-70 arası Türkiye’nin en yüksek tirajlı dergisiydi. Şevket Rado yönetiminde, kimi zaman gizemli haber dosyaları kimi zaman bir ünlünün hayatının bilinmeyenleri kapağına taşınıyordu. Okuması yormayan, hafif ve elit mekanların masalarından eksik olmayan bir dergiydi. Hayat Mecmuası’nın sahibi Yapı Kredi Bankası’ydı. Günümüzde önemli bir kültür mecrası olan Yapı Kredi Yayınları’nın güçlenmesinde etkisi oldu.

Bu içeriği nasıl buldunuz?

Beğen Beğen
24
Beğen
Mutlu Mutlu
18
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
14
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
3
Komik
İlginç İlginç
3
İlginç
Dijital Derginiz
Dijital yayıncılık alanında Türkiye, yükselen bir grafik çizmektedir. Bu amaç ile profesyonel işlere imza atmak üzere yola çıktık. 5. yılımızda araştırmayı seven herkese kapımızı açtık. Sizlerde makalelerinizi dergiCE'de paylaşarak, dijital dünyada yerinizi alabilirsiniz.

Yorumlar 1

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  1. Teşekkürler dergiCE, dergilerin yerini hiçbirşey tutmuyor… Ne kadar medyamız problemli olsa da gazetelere göre biraz daha uzun ömürlüler! Umarım daha fazla okur toplamanız ve ülke olarak güzel bir dergi alemi yaratmamız ümidiyle 😉

İçerik Türünü Seçin
Kişilik Testi
Kişilik Hakkında Testler
Test
Cevaplamalı Testler
Anket
Oylamalı Seçenekler
Yazı
Biçimlendirilmiş Metinler
Puanlamalı Liste
Puanlamalı Liste
Video
Youtube, Vimeo, Vine vs
Ses/Müzik
Soundcloud, Mixcloud
Resim
GIF veya Resim