Dünya, çağlar boyunca çok sayıda imparatorluklara, devletlere ve sayısız savaşa şahitlik etmiştir. Tüm bu olaylar içerisinde, kendi toplumunun özgürlüğü ve bağımsızlığı için gerek siyasi, gerekse askeri manada mücadele eden birçok kadın kahraman öne çıkmıştır. Bu kadınlar, toplumsal ilerlemenin zayıf olduğu dönemlerde bile, cesaretleriyle adeta tarihin akışını değiştiren öncü figürler haline gelmeyi başarmışlardır. Biz de sizler için dünya tarihine kalıcı izler bırakmış ve yön vermiş kadın liderler ile hikâyelerini mercek altına aldık. Keyifli okumalar!
1. Tomris (MÖ 6. yy)
Tarihin ilk kadın hükümdarı olarak bilinmektedir. Hazar Denizi’nin doğusu ile Aral Gölü’nün bulunduğu geniş bozkır coğrafyasına sahip Mesaget halklarından olup, İskit(Saka) kraliçesi olarak anılmıştır. Babasının vefatından sonra kabilenin başına geçerek yönetimde çok önemli bir yetenek sergilemiştir. Dönemin Pers imparatoru büyük Kiros, İskitleri topraklarına bağlamak istemiştir. İskitler tarafından kabul edilmeyen bu istek sonucu Kiros, topraklarını genişletme hedefiyle saldırı düzenlemiştir. Bu saldırıda Tomris’in oğlunu öldürmüştür. Oğlunun intikamını almak için Tomris, ordunun bizzat başına geçmiştir. Savaşı başlatarak, bozkır savaş taktiği olan Turan-Hilal taktiğini ustaca uygulamıştır. Bu büyük ve kanlı çarpışma sonucunda Kiros’u öldürmüştür. Tomris’in bu destansı liderlik yetenekleri ve cesareti, yüzyıllar boyunca batılı sanatçılara ilham olmuş ve birçok ressam tarafından resmedilmiştir.
2. VII. Kleopatra (MÖ 69-30)
Antik Mısır tarihinin son Helenistik kraliçesi ve en ilgi çekici figürlerinden biridir. Güzelliğinin yanı sıra, geniş kültürüyle de dikkat çekmektedir. Dokuzdan fazla dil bildiği, felsefe, matematik ve astronomi alanlarında eğitimli olduğu söylenmektedir. Yunan kökenli olmasına rağmen, Mısır kültürünü ve geleneklerini benimsemiştir. Mısır’ın dilini öğrenen ve kullanan ilk Ptolemaios hükümdardır. Entelektüel birikiminin yanı sıra siyasi alandaki yetenekleri de göze çarpmaktadır. Mısır, Roma’nın etkisi altında olduğu dönemlerde, Kleopatra ülkesinin bağımsızlığını korumak için büyük çaba sarf etmiştir. Mısır’ın Roma’ya bağlanmasını engellemek adına, Roma’nın en güçlü figürü olan Julius Caesar ile siyasi ittifak kurmuştur. Bu durum, Roma’daki güç mücadelelerini ciddi oranda etkilerken, Kleopatra’yı dünya tarihine kayda değer bir şekilde yön vermiş kadın liderler arasına taşımıştır.
3. Theodora (500-548)
Bizans imparatoriçesi olarak anılan Theodora, Roma imparatoru I. Justinianus’un eşidir. Gençliğinde aktris olduğu ve evlilik dışı en az bir çocuğu olduğu, tarihçi Prokopius tarafından söylenmektedir. Böyle bir yaşam sürerken I. Justinianus ile evlenerek, onun en güvendiği danışmanı olmuştur. Böylelikle, siyasi ve sosyal reformlarda çok etkili bir figür haline gelmiştir. Kadınların hakları konusunda önemli yasaların çıkarılmasında öncü olmuştur. Tecavüz için ölüm cezası getirmiştir. Aynı zamanda, evsiz kadınlar için hastane ve manastırlar kurmuştur. Kadın haklarının yanı sıra, imparatorluk içindeki dini birliğin korunmasına yönelik katkılarda bulunmuştur. Özellikle İsa’nın ilahi ve insani yönlerinin tek bir doğada birleştiğine inanan bir görüş olan monofizit Hristiyanlara karşı sempati duymuştur. Bu sebeple, onlar için korumacı bir tutum sergileyerek imparatorluk döneminde zulüm görmelerine engel olmuştur.
4. Wu Zetian (624-705)
Tang Hanedanlığı döneminde yaşamış olup, Çin tarihinde resmi olarak imparator ünvanı alan tek kadın hükümdardır. İmparator Taizong tarafından 14 yaşındayken saraya alınmıştır. Zekası, azmi ve stratejik hamleleriyle kademeli olarak güç kazanmış ve imparatorluk tahtına oturmuştur. Kadınların yönetimde bulunmasını güçlü bir şekilde teşvik etmiştir. Buna bağlı olarak onun hükümdarlığı döneminde kadınlar, hem siyasi ve hem de sosyal kültür açısından yükselmiştir. İnanç yönünden Wu Zetian, Budizm’i desteklemiştir. Ayrıca, Longmen Mağaraları’nda bulunan devasa Lushena Buda heykeli gibi Budist sanat eserlerinin yapılmasını emretmiştir. İpek Yolu’nun yeniden açılmasını sağlayarak, ticari faaliyetlerde önemli adımlar atmıştır. İmparatorluğu döneminde özellikle Orta Asya’da askeri başarılar elde etmiş ve sınırlarını genişletmiştir. Wu Zetian, bu kritik başarılarıyla dünya tarihine yön vermiş ve derin izler bırakmış kadın liderler içerisinde güçlü bir figürdür.
5. Matilda (1102-1167)
Kadınların siyasi alanda güç sahibi olması adına uğraş veren Matilda, Orta Çağ Avrupa’sının en dikkat çekici figürlerinden biridir. Babası İngiltere Kralı I. Henry, oğlu William’ın ölümünden sonra taht varisi olarak kızı Matilda’yı seçmiştir. Ancak o dönemde kadın hükümdarlık kabul edilmediği için, tahta Matilda’nın kuzeni Stephen geçmiştir. Matilda, hakkını geri almak için taht mücadelesine girişmiştir. Yaklaşık 19 yıl süren ve Avrupa’da “Anarşi” olarak anılan bir savaşı başlatmıştır. Bu savaş, İngiltere tarihinde iç savaşa sebep olan en uzun ve krizli olay olmuştur. “Kraliçe” ünvanını tam olarak alamamış olsa da, ülkenin büyük bir alanını kontrol altına alarak, hükümdarlık etmiştir. Matilda, Plantagenet ile evlenerek II. Henry’i dünyaya getirmiştir. Daha sonra, oğlunu kuzeni Stephen’dan sonra tahta geçirerek anarşiye son vermiştir. Sonucunda güçlü Plantagenet Hanedanlığı’nı kurmuştur. Matilda’nın taht için verdiği direniş, gelecekteki kadın hükümdarlar için bir emsal niteliği taşımıştır.
6. Eleanor of Aquitaine (1122-1204)
Akitanyalı Eleanor, Orta Çağ’ın en etkili ve zeki kadın figürlerinden biridir. Kendisine, hem VII. Louis’in eşi olarak Fransa Kraliçesi, hem de II. Henry’nin eşi olarak İngiltere Kraliçesi denilmiştir. Varlıklı bir aileden gelen bu çifte Kraliçe, onu Avrupa topraklarında geniş bir alanın mirasçısı yapmıştır. Özellikle II. Henry ile olan evliliğiyle birlikte, Fransa’nın büyük bir kısmını kapsayan alanı elde ederek “Angevin İmparatorluğu” olarak bilinen bir siyasi oluşum meydana gelmiştir. Diplomatik yetenekleri sayesinde krallıklar arasında önemli bağlantılar kurmuştur. Kültürel anlamda da edebiyat, müzik ve sanatın ilerlemesini destekleyerek Avrupa’nın kültürel bakışını etkilemiştir. Hatta Kral Artur’un eserlerine yoğun ilgi duymuş ve yayılmasına katkı sağlamıştır. II. Henry ile problemli bir evliliğinin olması sebebiyle, kocasına karşı başlatılan isyana öncülük etmiştir. Bu davranışı onu hapse attırsa da, hapisten çıktıktan sonra bile etkisini sürdürmeye devam etmiş bir lider olmuştur.
7. Joan of Arc (1412-1431)
Joan of Arc, İngiltere ve Fransa arasındaki taht kavgasının tetiklediği Yüz Yıl Savaşları döneminde dünyaya gelmiştir. Ayrıca, tanrıdan vizyonlar aldığını söyleyen oldukça değişik bir karaktere sahiptir. Bu durumunu kullanarak, savaşlara katılmak istediğini dönemin Kralı VII. Charles’a bildirmiştir. Sonucunda Orléans Kuşatması’nın sonlandırılmasına zemin hazırlamış bir kadın lider haline gelmiştir. Askeri bir eğitime sahip olmasa da, savaşta liderlik ederek etkin bir mücadele vermiştir. Bu mücadelesi, onun halk arasında efsaneleşmesini sağlamıştır. Aynı zamanda, dönemin cinsiyet normlarını aşarak askeri alanda tarihi bir figür olmuştur. Kadınların toplumdaki konumuna dair algıları derinden etkileyen bir örnek olmuştur. 15. yüzyılda yaşamış Joan of Arc, Katolik Kilisesi tarafından azize mertebesine yükseltilmiştir. Fransız milliyetçiliğinin sembolü haline gelmiştir. Hayatı ve hikayeleri, edebiyat, müzik, heykel ve sinema gibi birçok kültürel eserde yansıtılmıştır.
8. Hürrem Sultan (1502-1506)
Lehistan Krallığı’na ait Rutenya’da, yani şimdiki Ukrayna’da, Ortodoks bir papazın kızı olarak dünyaya gelmiştir. Kırım Tatarları tarafından esir düşürülerek Osmanlı İmparatorluğu’na getirilmiştir. Dönemin padişahı Sultan Süleyman’ın haremine girerek, Osmanlı tarihinde padişahla evlenen ilk cariye olmuştur. Böylelikle “Haseki Sultan” ünvanını almıştır. Bu durum, Osmanlı gelenekleri ve kültürü için bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan arasındaki sıkı bağ, Hürrem Sultan’ın yönetim işlerinde söz sahibi olmasının önünü açmıştır. Döneminde Osmanlı’nın başkenti İstanbul’da camii, medrese, sıbyan mektebi, çeşme, aşevi ve hastaneden oluşan bir külliye inşa ettirmiştir. Vakıf eserlerinin yanı sıra birçok hayır işleri de gerçekleştirmiştir. Edirne’ye su getirmiştir ve orada kervansaray yaptırmıştır. Mekke’de ve Kudüs’te aşevleri yaptırarak kutsal topraklara da hizmet etmiştir.
9. II. Katerina (1729–1796)
Asıl adı Sophie Augusta Frederike’dir. Günümüz Polonya topraklarında dünyaya gelmiştir. Rusya imparatoru III. Petro ile evlenerek Ortodoks olmuştur ve Aleksievna Katerina adını almıştır. III. Petro, muhafızlar tarafından kendisine karşı yapılan bir ayaklanma sonucunda tahttan indirilmiştir. Yerine eşi Katerina geçerek, imparatorluğa liderlik etmiştir. Dönemi boyunca 512.000 metrekarelik büyük bir alanı alarak imparatorluk topraklarını genişletmiştir. Kırım, Ukrayna, Belarus, Litvanya ve günümüzdeki adı ile Letonya’yı Rusya topraklarına katmasıyla tanınan bir liderdir. Bizans’ı yeniden oluşturma ve Balkan Ortodokslarını koruma gibi fantastik dış politika hedefleri olmuştur. Buna bağlı olarak, Osmanlı imparatorluğu ile çok fazla savaşlar gerçekleştirmiştir. Neticesinde Küçük Kaynarca ve Yaş Antlaşmaları yapılmıştır. Katerina liderliği döneminde, Rusya tarihine önemli izler bırakmış bir imparatoriçe olmuştur.
10. Kraliçe Victoria (1819–1901)
Britanya tarihinde en uzun süre imparatorluğa liderlik eden hükümdarlarından biridir. Birleşik Krallık ve İrlanda Kraliçesi olarak tam 63 yıl boyunca hüküm sürerken, ayrıca Hindistan İmparatoriçesi olarak da anılmıştır. Kraliçelik dönemi ise, “Victoria Dönemi” olarak adlandırılmıştır. Victoria, hükümdarlığı döneminde dünya yüzeyinin dörtte birini kuşatarak oldukça büyük bir alana ulaşmıştır. Dönemi, sanayi devriminin ve teknolojik atılımların hız kazandığı bir dönem olmuştur. Demiryolları ve telgraf gibi gelişmeler yaygınlaşmaya onun saltanatında başlamıştır. Bu durum, ekonomiyi güçlendirerek, toplumun yaşamını olumlu yönde etkilemiştir. Kültürel gelişmeler de Victoria’nın döneminde göze çarpmaktadır. Edebiyat dünyasına damga vuran Charles Dickens, Jane Austen ve Charlotte Brontë gibi değerli yazarlar bu dönemde eserlerini kaleme almıştır. Avrupa’nın birçok kraliyet ailesiyle çocuklarını ve torunlarını evlendirmiştir. Bu sebeple “Avrupa’nın Babaannesi” olarak da anılmaktadır.
