Yeni Platoncu Filozoflar


Yeni Platonculuk ve Filozoflar
Yeni Platonculuk ve Filozoflar

1. Ammonios Sakkas

Ammonios, Yeni Plâtonculuğun kurucusudur ve İskenderiyelidir.[1] Ayrıca kendisi Plotinus’un hocasıdır. Ammonios derslerinde kendi yaşanmışlıklarını yani mister adı verilen “kurtuluş dini” denen bir din etkisinde arınma, bilgilendirme, gizlerin açıklanması ve ayrıcalıklı olmak süreçlerini anlattığı söylenmektedir. Plotinus’ta mutluluğa ulaşmak ve Bir (ilk sebep)’e yükselmek için yaşanılması gereken hayatın aşamalarını hocasının dersleri etkisinde kalarak oluşturmuş olması yüksektir.[2] “Ammonios’a göre filozof, sonradan düşüncelerinin sonuçlarını herkese açıklayan, inzivaya çekilmiş düşünür değildir; o, konuşmak suretiyle manevi olarak ettiği, seçkin kişiler topluluğunun merkezidir.”[3] Bu cümle ile birlikte Ammonios’un felsefesinin mistik ve derin bir hava sezdiğini görmekteyiz. Ayrıca buradan şu sonuçta çıkarılabilir; felsefi bilgi herkese anlatılamayacak kadar ince ve deruni manalara sahiptir. Bunu İslam felsefesindeki mükaşefe ve müşahade kavramlarına benzetmek mümkün olabilir. Ammonios hakkında çok şey bilinmemekle birlikte onun manevi yani ruhu arındırma üzerine temellendirilmiş bir sisteminin olduğunu söyleyebiliriz.

2. Plotinus

Plotinus Mısır’da 204 yılında dünyaya gelmiştir.[4] Kendisi sade ve saygın bir hayat yaşamış, maddesel şeylerden uzakta Tanrı’ya yükselme çabasında olan bir filozoftur. Plotinus, Yeni Plâtonculuğun ilk dönemini temsil eder. Din ve felsefe arasında bir bütünlük oluşturmaya çalışır.[5] Hocası Ammonios’la birlikte felsefeye ilgi duymaya başlamış, onun öğretileriyle ve özellikle Platon’un etkisiyle kendi sistemini oluşturmuştur. Plotinus’un felsefesi; Platon ağırlıklı Aristoteles, Pythagoras, Hint felsefesi gibi birçok etkileşimle meydana gelmiş eklektik bir felsefedir. Hayatı boyunca yazdığı 54 risaleyi[6] öğrencisi Porphyrios her birine dokuz bölüm koyarak altı kitap haline çevirmiştir. Bu sebeple adına Ennead’lar (Dokuzluklar) demiştir.[7] Ayrıca Plotinus Yeni Plâtonculuk okullarından İskenderiye-Roma okulunda bulunmuştur.[8] Bir anekdot vermek gerekirse; etrafında yaşayan tüm yoksul insanlara, ihtiyacı olan herkese yardım eden bir insan olduğu ve inancın eylemden öteye geçip devalı hale gelerek ve insanın erdemli bir hayat sürmesinin önemini her zaman yaşantısıyla da göstermiş olduğunu biliyoruz.

3. Porphyrios

Plotinus’un öğrencisi olan Porphyrios, 232 yılında doğmuştur. O hocasının öğretilerini anlatmaya ve genişletmeye çalışmış, yazılarını kitap haline getirmiştir. Ayrıca Aristoteles’in kategoriler kitabına, mantık kitabı niteliğinde Esagoge adlı bir giriş yazısı yazmıştır.[9] Bu eser İslam filozoflarını mantık alanı hakkında derinden etkilemiştir. Kendisi, Plotinus’un öğretilerini ilerletmekten öte aktarmış ve günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır. Porphyrios’un kaleme aldığı eserlerden bilinenler de çok azdır. Bunlar; Esagoge, Plotinos’un biyografisi, et yemekten kaçınılması gerektiğiyle ilgili birkaç yazısı ile mektuplarıdır.[10] Plotinus’tan ayrılan yanı, pratik bir dine yönelim olması ve felsefeyi ruhun kurtuluşu olarak tanımlamasıdır. O da tıpkı hocası gibi ruhun arındırılması için dünyevi hayatı sınırlandırmak yani maddeden uzaklaşmak gerektiği konusunda ısrarcı olmuştur.[11]

4. Proclus

Yeni Platonculuğun Atina okulundan olan Proclus ile birlikte mistisizmden yönünü çeviren Platonculuk daha çok Aristoteles ve Platon şerhleri yazmaya yönelmiştir.[12] Fakat yinede Plotinus’un felsefi sisteminin benzeri görülmektedir. En büyük fark Proclus’un Bir’inden çokluk çıkmasıdır.[13] Bu çokluk Bir ve nous ile nousla ruh arasına yerleştirilmiştir. Birlikten varlığa, sonra hayata, nousa, ruha, tabiata ve cisme doğru südur eder.[14] Alemin ilkelerini biraz açacak olursak eğer; var olan her şey Bir’den dolayı Sınırlı (bütünlükten) olmakla birlikte, kudretten dolayı sınırsızdır. Varlık, saftır ve alemin rahmi olarak görülmektedir.[15] Daha sonra hayat’la birlikte çokluk oluşmaya başlar. Bu da varlıktan aleme südur edilen süreçtir. Harekette burada başlamaktadır fakat bu hareket nedensel bir harekettir.[16] Nousla birlikte çoklukta meydana gelir. Proclus; nousu, Platon’nun Demiourgos’una benzetmektedir.[17] Akıl Bir’den ışığı alıp aleme yansıtmaktadır. Ruh ise akıl ile duyulur dünya arasında bir elçi olarak görülmektedir.

Proclus’a göre bütün bilgiler akılla mümkün hale gelir. Ayrıca evrende sebep-sonuç ilişkisinin varlığını savunmuş, ilk nedenin zorunlu olduğunu ileri sürmüştür. O da tıpkı Plotinus gibi Tanrı’yı anlatan sıfatların yetersiz kaldığını bu sebeple ne olmadığını vurgulamanın yerinde olacağı kanısındadır. Diyalektik yöntemi kullanarak Bir’lik üzerinde çalışmalar yapmıştır. Bir’den südur eden her şey tekrar ona doğru yönelir. Proclus’un felsefesi oldukça karmaşık ve yoğundur. Oda tıpkı kendinden önceki filozoflar gibi duyular üstüne, bilgiye ve ahlaka ulaşmaktadır. Bunu ruh temizliğiyle yapmayı amaçlar. Yetkinliğe ulaşmanın ve getirisi olarak Bir’le bütünleşmenin mertebeleri üzerinde durmuştur. Alemin ezeliliği ve südur teoreminin var olduğu Yeni Plotonculuk sistemi içeresinde yer alan Proclus’un, İslam üzerindeki etkisi önemlidir.

5. Boethius

Roma’da 480 yılında doğmuş olan Boethius aklın üstünlüğüyle birlikte Tanrı’nın idaresine de güvenmektedir. Hıristiyanlıkta etkisi yüksek bir filozof olan Boethius Antik çağ felsefesinin de son üyesidir.[18] Kaderci bir görüşe sahip olan Boethius, kaderi sevmek ve bununla birlikte tıpkı Plotinusdaki gibi mutluluğu, bilgeliği ve Tanrı’ya ulaşmayı arzulamaktadır. Özellikle Platoncu bir bilgi anlayışı olduğu belirtilmektedir. Boethius’ta gerçek bilgi ruhun içindedir. Bu sebeple öze inmek ve ruhu temizlemek gerekir. Temaşa ve anlama yetisi -ki bu ilahi bir yetidir- ile tümel yapı kavranabilir. Böylece akıl Saf formu (Tanrı) kavrar. Boethius, kendinden önceki filozoflar gibi Platon, Aristoteles ve Plâtonculuk etkilerini taşımaktadır.[19]

DİPNOTLAR:
[1] Adamson, P ve Taylor R.C. (2007). İslam Felsefesine Giriş, (çev. M. C. Kaya) İstanbul: Küre Yayınları, s. 16.
[2] Vorlander, K. (2004). Felsefe Tarihi cilt: 1-2, (çev. Mehmet İ. Orhan S.) İstanbul: İz Yayıncılık s. 221.
[3] Vorlander, K. A.g.e. s. 221.
[4] Vorlander, K. A.g.e. s. 224.
[5] Adamson, P. A.g.e. s. 18.
[6] Mak. Şahin, E. (2014). İslam Felsefesinde Bir Adım Olarak Neoplotonism (Yeni Eflatunculuk): Proclus ve Farabi Arasında Metafizik Bir Karşılaştırma, Ankara Üniv. Sosyal Bilimler Dergisi, s.201.
[7] Mak. Şahin, E. A.g.m. s.206.
[8] Mak. Şahin, E. A.g.m. s.207.
[9] Mak. Şahin, E. A.g.m. s.207.
[10] Vorlander, K. A.g.e. s. 225.
[11] Vorlander, K. A.g.e. s. 225.
[12] Vorlander, K. a.g.e. s. 215.
[13] Plotinus, Dokuzluklar 1(2006). Çev. Z. Özcan, Bursa: Alfa Akademi Basım Yayım Ltd. Şti., s. 7-10.
[14] Plotınus, a.g.e. s. 61.
[15] Vorlander, K. a.g.e. s. 215.
[16] Mak. Şahin, E. A.g.m. , s. 195.
[17] Mak. Altuner, Ş. H.(2006), Plotinus’ta Bazı Din Felsefesi Problemleri (Yüksek Lisans Tezi), Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi s. 4.
[18] Gökberk, M. (2011). Felsefe Tarihi, İstanbul: Remzi Kitabevi A.Ş., s. 118.
[19] Vorlander, K. a.g.e. s. 214.

Bu içeriği nasıl buldunuz?

Beğen Beğen
21
Beğen
Mutlu Mutlu
12
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
8
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
3
İlginç
Melike Özcan
Anadolu Üniversitesi, Felsefe Bölümü ve Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü(AÖF) mezunu; Gazi Üniversitesi, Türk-İslam Felsefesi Bölümü’nde Yüksek Lisans öğrencisiyim. “Yunus Emre ve İslam Felsefesi’nde Varlık ve Aşk” üzerine çalışmaktayım...

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Kişilik Testi
Kişilik Hakkında Testler
Test
Cevaplamalı Testler
Anket
Oylamalı Seçenekler
Yazı
Biçimlendirilmiş Metinler
Puanlamalı Liste
Puanlamalı Liste
Video
Youtube, Vimeo, Vine vs
Ses/Müzik
Soundcloud, Mixcloud
Resim
GIF veya Resim