Şemseddin Sami: Kamûs-ı Türkî


Kamûs-i Türkî
Kamûs-i Türkî

Dünyada hiçbir kimse tasavvur olunamaz ki lisanının bütün kelimelerini bilsin veya cümlesini hafızasında tutabilsin. İşte bundan dolayı “lügat kitabı” bir lisanın hazinesi hükmündedir… Mükemmel bir kamusu olmayan her lisan “servet-i tabiyesi” demek olan kelimelerini günden güne kaybederek artık kendi sermayesiyle bir şey ifade edemeyecek dereceye düşer. (Şemseddin Sami)

Kamûs-ı Türkî, sosyal bilimler alanında pek çok araştırmacının adeta başucu kitabıdır. Türkçe’nin kelime hazinesini bütün zenginliği ile meydana çıkarmayı gaye edinmiş olan eserde, Anadolu Türkçesi’nin unutulmuş veya terk edilmiş eski sözlerine de yer verilmiştir.

Kamûs-ı Türkî

Eser, Zenker’den Redhouse’a, ve Ahmed Vefik Paşa’ya kadar doğu ve batı’dan geniş bir lügat hazinesine yaslanır. Böylece Şemseddin Sami yerli veya yabancı kaynaklardan derlediği Türkiye Türkçesine ait kelimeleri 20 senelik tecrübesi ile bir araya toplayarak muntazam bir terkip meydana getirmiştir.

Ayrıca üç dilden mürekkep bir lisan addolunarak Türkçe ’ye Osmanlıca denilen bir devirde lügatin “Türk” ismi verilerek Kamus-i Türki olarak adlandırılması ve önsözünde içinde ne kadar yabancı kelime bulunursa bulunsun bu dile başka isim verilemeyeceğini ifade edilmesi açısından önemlidir.

Aslen Arnavut asıllı olan Şemseddin Sami Bey, 19. yüzyıl Türk Edebiyat ve Fikir dünyasının enteresan simaları arasındadır.

Arnavutça, Türkçe, Yunanca, eski Yunanca, Fransızca, İtalyanca Arapça, Farsça bilen yazar pek çok sahada eser vermiştir. Bir entelektüel olarak Şemseddin Sami Bey’in gazetecilik ile başlayan yazı hayatı edebi eserler, tercüme faaliyetleri, ansiklopedi neşri ve lisan ve lügat çalışmalarına doğru gelişen bir seyir takip eder.

Şemseddin Sami Bey Kimdir?

Şemseddin Sami Bey’in “Taaşşuk’u Talat ve Fitnat” Türk edebiyatında Avrupai tarzda yazılmış ilk romandır. Ancak yazar düşünce hayatımızdaki asıl yerini sözlük çalışmaları ve Türk diline dair meseleler üzerindeki kaleme aldığı eserleri ile kazanmıştır.

Ömrünün tam 23 senesini adadığı ansiklopedi ve lügat çalışmaları onu Türkçe’nin müstesna simaları arasına taşımıştır. Kendi zamanının önde gelen şahsiyetlerinin dahi teşebbüs etmekten çekindikleri lügat işini tek başına üstlenişi ve sonuna kadar bu sahayı hiç bırakmayışı adeta hayret ve hayranlık uyandıracak derecededir.

Şemseddin Sami Bey

İlk lügat çalışması olan Kamus-ı Fransevi ile kendinden önce kaleme alınan Türkçe – Fransızca sözlük çalışmaların hepsinden üstün olduğu görülmektedir.  Lügatin neşrinin ardından yazar, Sultan Abdülhamid tarafından mükâfat olarak “iftihar” madalyası ile ödüllendirilmiştir.

İşte bu Türkçe – Fransızca lügat çalışması sırasında Şemseddin Sami Bey,  iyi bir Türkçe lügate olan ihtiyacı hisseder ve Kamus-ı Türki’yi kaleme alır. Yazar, Arapça ve Türkçe Lügat kitaplarının yanında bu dillerin kolay öğrenimi için gramer kitapları da kaleme almıştır.

Şemseddin Sami - Server-i Fünun

Tercüme faaliyetleri arasında başta “Sefiller” olmak üzere Avrupa dillerinden pek çok edebi eserin çevirisini yapmış bunların yanında Orhun Abideleri ve Kutadgu Bilig’in izahlı tercümelerini kendi zamanının diline kazandırmıştır.

Ömrünü bu meşakkatli çalışmalara adayan Şemseddin Sami Bey yaşına kıyasla erkenden “ihtiyar” ve yorgun düşerek 1904 yılı yazında 54 yaşında vefat eder. Ölümü toplumun her kesiminde geniş üzüntü bıraktır. Yazar aynı zamanda Galata Saray Spor Kulübü’nün kurucusu Ali Sami Yen’in de babasıdır.

Şemseddin Sami Bey’in Kamûs-ı Türkî lugatını buraya tıklayarak yeni bir sayfadan inceleyebilirsiniz. (Firefox ve Chrome tarayıcıları ile giriş yapmanız önerilir.)

Bibliyografya: Ö. Faruk Akün, “Şemseddin Sami”, MEB İslam Ansiklopedisi, C.XI, 22, Eskişehir – 2001

Tarih ve Medeniyet Dergisi ~ B. Burhan ÇAĞLAR
14 Mayıs 2013

Bu içeriği nasıl buldunuz?

Beğen Beğen
3
Beğen
Mutlu Mutlu
0
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
0
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
0
İlginç
Dijital Derginiz
Dijital yayıncılık alanında Türkiye, yükselen bir grafik çizmektedir. Bu amaç ile profesyonel işlere imza atmak üzere yola çıktık. 5. yılımızda araştırmayı seven herkese kapımızı açtık. Sizlerde makalelerinizi dergiCE'de paylaşarak, dijital dünyada yerinizi alabilirsiniz.

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Kişilik Testi
Kişilik Hakkında Testler
Test
Cevaplamalı Testler
Anket
Oylamalı Seçenekler
Yazı
Biçimlendirilmiş Metinler
Puanlamalı Liste
Puanlamalı Liste
Video
Youtube, Vimeo, Vine vs
Ses/Müzik
Soundcloud, Mixcloud
Resim
GIF veya Resim