Tarihteki İlk Kapsamlı Türkçe Sözlük: Kamûs-ı Türkî

2 dk okuma süresi


1
11 Paylaşım, 1 puan
Şemseddin Sami Bey
Şemseddin Sami Bey

Şemseddin Sami, Kamûs-ı Türkî eserini yazma sebebini kendince şöyle açıklıyor:

Dünyada hiçbir kimse tasavvur olunamaz ki lisanının bütün kelimelerini bilsin veya cümlesini hafızasında tutabilsin. İşte bundan dolayı “lügat kitabı” bir lisanın hazinesi hükmündedir… Mükemmel bir kamusu olmayan her lisan “servet-i tabiyesi” demek olan kelimelerini günden güne kaybederek artık kendi sermayesiyle bir şey ifade edemeyecek dereceye düşer.

Kamûs-ı Türkî, sosyal bilimler alanında pek çok araştırmacının adeta başucu kitabıdır. Türkçenin kelime hazinesini bütün zenginliği ile meydana çıkarmayı gaye edinmiş olan eserde, Anadolu Türkçesinin unutulmuş veya terk edilmiş eski sözlerine de yer verilmiştir.

Kamûs-ı Türkî

Eser, Zenker’den Redhouse’a, ve Ahmed Vefik Paşa’ya kadar doğu ve batı’dan geniş bir lügat hazinesine yaslanır. Böylece Şemseddin Sami yerli veya yabancı kaynaklardan derlediği Türkiye Türkçesine ait kelimeleri 20 senelik tecrübesi ile bir araya toplayarak muntazam bir terkip meydana getirmiştir.

Ayrıca üç dilden mürekkep bir lisan addolunarak Türkçe ’ye Osmanlıca denilen bir devirde lügatin “Türk” ismi verilerek Kamus-i Türki olarak adlandırılması ve önsözünde içinde ne kadar yabancı kelime bulunursa bulunsun bu dile başka isim verilemeyeceğini ifade edilmesi açısından önemlidir.

Aslen Arnavut asıllı olan Sami Bey, 19. yüzyıl Türk Edebiyat ve Fikir dünyasının enteresan simaları arasındadır.

Arnavutça, Türkçe, Yunanca, eski Yunanca, Fransızca, İtalyanca Arapça, Farsça bilen yazar pek çok sahada eser vermiştir. Bir entelektüel olarak Sami Bey’in yazı hayatına gazetecilikle başlamıştır.

Şemseddin Sami ve Kamûs-ı Türkî

Şemseddin Sami Bey’in “Taaşşuk’u Talat ve Fitnat” Türk edebiyatında Avrupai tarzda yazılmış ilk romandır. Ancak yazar düşünce hayatımızdaki asıl yerini sözlük çalışmaları ve Türk diline dair meseleler üzerindeki kaleme aldığı eserleri ile kazanmıştır.

Ömrünün tam 23 senesini adadığı ansiklopedi ve lügat çalışmaları onu Türkçe’nin müstesna simaları arasına taşımıştır. Kendi zamanının önde gelen şahsiyetlerinin dahi teşebbüs etmekten çekindikleri lügat işini tek başına üstlenişi ve sonuna kadar bu sahayı hiç bırakmayışı adeta hayret ve hayranlık uyandıracak derecededir.

İlk lügat çalışması olan Kamus-ı Fransevi ile kendinden önce kaleme alınan Türkçe – Fransızca sözlük çalışmaların hepsinden üstün olduğu görülmektedir.  Lügatin neşrinin ardından yazar, Sultan Abdülhamid tarafından mükafat olarak “iftihar” madalyası ile ödüllendirilmiştir.

İşte bu Türkçe – Fransızca lügat çalışması sırasında,  iyi bir Türkçe lügate olan ihtiyacı hisseder ve Kamûs-ı Türkî eserini kaleme alır. Yazar, Arapça ve Türkçe Lügat kitaplarının yanında bu dillerin kolay öğrenimi için gramer kitapları da kaleme almıştır.

Şemseddin Sami - Server-i Fünun

Tercüme faaliyetleri arasında başta “Sefiller olmak üzere Avrupa dillerinden pek çok edebi eserin çevirisini yapmış bunların yanında Orhun Abideleri ve Kutadgu Bilig’in izahlı tercümelerini kendi zamanının diline kazandırmıştır.

Ömrünü bu meşakkatli çalışmalara adayan yazar yaşına kıyasla erkenden “ihtiyar” ve yorgun düşerek 1904 yılı yazında 54 yaşında vefat eder. Ölümü toplumun her kesiminde geniş üzüntü bıraktır. Yazar aynı zamanda Galata Saray Spor Kulübü’nün kurucusu Ali Sami Yen’in de babasıdır.


Bu içeriğe ifadenle renk ver!

Beğen Beğen
3
Beğen
Mutlu Mutlu
0
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
0
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
0
İlginç

dergiCE üyeleri ne diyor?