Gazali ve Mişkatu’l Envar Üzerine


İmamı Gazali Hz.
İmamı Gazali Hz.

İslam âleminin büyük düşünürlerinden ve âlimlerinden olan İmam-ı Gazali, 1058 yılında İran’ın Horasan bölgesinin Tus şehrinde dünyaya gelmiştir. Nizamiye Medreselerinde eğitim alarak Bağdat Nizamiye Medresesinde görev almıştır. Bu dönemde birçok dini ve felsefi eser kaleme almıştır. Gazali, kendinden önce gelen büyük İslam filozofları ve âlimlerini yani Farabi ve İbn Sina’yı okumuş, bu etkiyle kimi zaman felsefenin karşısında yer almış kimi zaman da felsefenin yanında durarak kendi sistemini oluşturmuştur. Birçok eseri olan Gazali, özellikle Mişkatu’l Envar adlı eseriyle akıl ve vahyin birleştiği bir felsefi düşünce inşa etmiştir. Bu sistemi Nur Suresinin 35. Ayetini temele alarak yine nur kavramı bağlamında varlığın meydana gelişi ve mertebelerini bizlere sunmuştur.

Kuran-ı Kerim’de yer alan Nur Suresinin 35. ayeti meali; “Allah göklerin ve yerin nurudur. Nurun meseli sanki bir mişkat (lamba konan yer); içinde bir lamba. Lamba bir cam içinde. O cam, sanki inci gibi parlayan bir yıldız. Mübarek bir ağaçtan tutuşturulur. Bir zeytinden ki, ne şarkidir; ne de garbi. Onun yağı, neredeyse ateş dokunmadan ışık verir. Nur üstüne nurdur. Allah nuruna dilediğini hidayet buyurur. Ve insanlar için meseller getirir. Allah her şeyi bilendir.” şeklindedir. Bu ayeti kerimeyle birlikte eseri üç bölümde yazmıştır. Öncelikle ilk bölümde nurun asıl manasını ve mecazi manalarını ele almıştır. Daha sonra ikinci bölümde ayetin içerisinde geçen bazı kavramlar (Mişkat, misbah, zücace, şecere, zeyt ve nur) çerçevesinde konuyu daha derinlikli işlemiş ve kavramların asıl manalarını açıklamıştır. Son bölümde ise nurdan ve zulümattan (karanlık) olan perdeleri sıralamış, insanları nura yakınlığa göre derecelendirmiştir.

Bu eserle Allah ile alem arasındaki ilişkiyi kurmaya çalışmıştır. Nur metafiziği oluşturarak kendinden sonra ortaya çıkacak olan İşrakiliğe de kaynak olmuştur. Sühreverdi, İbn Arabî gibi İslam filozofları Gazalinin yaptığı bu nur metafiziğinden ve kavramlardan etkilenecek ve bunun üzerine sistemlerini kurmaya çalışacaklardır. Ayrıca Gazali bu eseriyle Tehafetü’l Felasife adlı kitabındaki görüşlerinden farklı olarak akılsal bir çerçeve çizmiş, felsefeye yakın bir görüş sergilemiştir. Eseri okudukça Farabi ve İbn Sina etkileri de net bir şekilde görülmektedir. Ayrıca Gazali bu eseri epistemolojik açıdan “Bilgi nurdur.” sonucuna ulaşmış ve ontolojik açıdan Allah ile âlem arasındaki problemlere değinerek derinleşmemizi sağlamıştır. Böylece hem tasavvufi hem de felsefi bir bakış açısını bize bütünleştirerek vermiştir.

Gazali, Mişkatu’l Envar eserini inziva hayatı sırasında yazmıştır. Bu süreçte felsefeyle ilgilenmiş, okumalar yapmış İhya-u Ulumiddin eserinde sonra da bu eseri yazmıştır. Din ilimlerini ve problemleri metafizik temellerde inşa ederek İhya’yı tamamlayıcı bir eser olarak yerini almıştır. Eseri yazarken kafasının dağınık olduğu bilinse de nur metafiziğini tam manasıyla açıkladığı görülmektedir.

Bu içeriği nasıl buldunuz?

Beğen Beğen
24
Beğen
Mutlu Mutlu
14
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
8
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
2
İlginç
Melike Özcan
Anadolu Üniversitesi, Felsefe Bölümü ve Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü(AÖF) mezunu; Gazi Üniversitesi, Türk-İslam Felsefesi Bölümü’nde Yüksek Lisans öğrencisiyim. “Yunus Emre ve İslam Felsefesi’nde Varlık ve Aşk” üzerine çalışmaktayım...

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Kişilik Testi
Kişilik Hakkında Testler
Test
Cevaplamalı Testler
Anket
Oylamalı Seçenekler
Yazı
Biçimlendirilmiş Metinler
Puanlamalı Liste
Puanlamalı Liste
Video
Youtube, Vimeo, Vine vs
Ses/Müzik
Soundcloud, Mixcloud
Resim
GIF veya Resim