Çocuklarda Ahlak Gelişimi


Çocuk Eğitimi
Çocuk Eğitimi

Ahlak, insanda olması gereken bir takım güzel huylardır ki; terbiye yoluyla kazanılır. Bireyin doğru ile yanlışı ayırt edebilmesini sağlayan ilkeler ve değerler bütünüdür.

Ahlak eğitiminin esasını, ahlak kurallarını öğretmek oluşturmaktadır. Ahlak eğitiminin amacı, bireyi ve toplumu kötü ahlaktan korumak ve kurtarmak, bunun yanında iyi ahlakla donatmak ve devamını sağlamaktır.

Çocuklara ahlaki ve ahlaki olmayan özellikler hakkında doğru bilgiler verilmelidir. Ahlak eğitimi kalbe, zekâya ve iradeye hitap etmelidir ve amacı iyiliği sevdirmek, tanıtmak, istetmek olmalıdır. Ahlak eğitimi önce çocuğun duyarlılığına hitap etmelidir. Çünkü çocukta kalp, akıldan önce gelir. Çocuk heyecanlı olduğu zaman aklını aydınlatmak da kolaylaşır. Ahlak eğitimi, irade üzerinde de etki yapmalıdır.

Çocuk üzerinde en önemli etkiyi, anne-baba davranışlarının yaptığı, olumlu davranışların doğrudan çocuğa yansıdığı ve onun şahsiyetine olumlu yönde katkıda bulunduğu bilinmektedir. Bu nedenle çocuğun dini şahsiyetinin gelişmesinde ihtiyaç duyduğu en önemli faktör, elverişli bir aile çevresi ve kendisine örnek olacak anne-babadır. Çocuğun bedensel, ruhsal ve sosyal gelişimi, sevgi dolu sıcak bir ortamda yetişmesine bağlıdır. Herkes, ailesinin bedensel özellikleri gibi, düşüncelerini, inançlarını, tutumlarını da taşır. Aile içinde sağlanan sevgi ve güven ortamını başka yerlerde sağlamak oldukça zordur. Çocuk için özellikle anne sevgisi çok önemlidir. Anne sevgisinden yoksun kalan çocuk, diğer ihtiyaçları giderilse bile, dokunma ve sevme ihtiyacı doyurulamadığı için, psikolojik açıdan tutarsız davranışlar gösterir.

Eğitimde gelişim önemlidir. Nitekim çocuklar gelişim özelliklerine göre eğitilmelidir. Çocuğun bu dönemlerdeki gelişimsel özelliklerinin bilinmesi, özellikle ahlak gelişimi ile ilgili özelliklerinin bilinmesi, çocuğa verilecek ahlak eğitiminin sağlıklı olması ve çocuk tarafından kazanılması açısından son derece önemlidir. Çocuk, her gelişim döneminin kendi özelliklerini yaşar. Her dönemin ihtiyaçları, ilgi ve arzuları anne-baba tarafından karşılanmalıdır. Gelişim çağlarını ve gelişim özelliklerini bilmek, diğer eğitim alanlarında olduğu gibi ahlak eğitiminde de çok önemlidir.

Bu çağlarda bulunan çocukların gelişim özelliklerinin bilinmesi, verilecek olan ahlak eğitimini başarılı kılacaktır. Bu durumu bilmeyen bazı anne-babalar tarafından, gelişim çağlarındaki çocuğun bazı davranışları, ahlaksızlık olarak görülmektedir. Burada bilinmesi gereken, bu davranışların, o gelişim çağının doğal bir özelliği ve normal olduğudur.

ÇOCUĞUN AHLAK GELİŞİMİ BEŞ AŞAMA ŞEKLİNDEDİR!
1) Ahlak Öncesi Dönem: Bebeklik döneminde çocuk henüz ahlaki bir davranış sergileme, iyiyi kötüyü ayırt etme yeteneğine sahip değildir. Ancak üç yaşına doğru çocuk, bazı davranışlarının iyi, bazılarının kötü olduğunu öğrenmeye başlar. Anne-babasına bağımlı olan çocuk, onların istediklerini yaptığında tasvip edildiğini, istemediklerini yaptığında ceza vb. olumsuzluklarla karşılaştığını öğrenir ve buna göre hareket eder. Taklit, hayal gücü ve dil gelişmesi bu dönemin başlıca zihinsel faaliyetlerini oluşturur. Çocuk doğru ve yanlışı, izin verilme durumuna göre değerlendirdiğinden, doğru davranışları yapmasına izin vermeli; yanlışlara, çocuğun gelişimine zarar vermeden engel olmalıdır.

2) Bencillik Dönemi: Çocuklar, yaklaşık 6 yaşına kadar bencildirler; çevresindekilerin merkezi olmak ister ve kendi isteklerinin yerine getirilmesini beklerler. Çocuk, davranışlarını; başkalarının durumunu ve görüşünü fazla değerlendirmeden, kendi istekleri doğrultusunda değerlendirir. Yine de bu yaşlardaki çocukta ahlaki duyguların belirmeye başladığı görülmektedir. 4-5 yaşlarında bilinç başlar ve 6. yaşta olgunluğa erişir. Çocuk yalnızken bile anne-babanın koyduğu ahlak ilkelerini uygulayabilir.

3) Başkalarına Uygunluk Dönemi: Bu dönemde çocuğun ahlaki davranışı, büyük ölçüde otoriteye bağlıdır. Büyüklerin cezalandırdığı davranışlar, yanlıştır; övdüğü, takdir ve tasvip ettiği davranışlar da iyidir. 6-9 yaşlarında çocuk, yavaş yavaş büyüklerin veya kendi yaşıtlarının davranışlarını benimser. Farkında olmadan, taklit ederek, daha önce başkalarından görerek öğrendiği ahlaki davranışları yapmaya başlar.

4) Duygusal Vicdan Dönemi: Bu dönemde, birlikte iş görme ve karşılıklı ilişkiye dayalı bir anlayış çerçevesinde ahlaki yapı şekillenmeye başlar. Duygusal öğrenme çağı olan 7-9 yaş, düşüncenin oluştuğu dönemdir. 7. yaşta çocuklar, ahlaki kavramları anlamaya başlar. Fıkıh ulemasına göre de temyiz yaşı 7 olarak kabul edilmektedir Çocuk 7 yaşından itibaren konuşma, anlatım yeteneği, hüküm verme ve sonuç çıkarmada oldukça ilerlemeler gösterir. Özellikle 9-10 yaşlarından itibaren çocuk artık iyi-kötü, haklı-haksız kavramlarını ayırabilecek bir durumdadır. 10-12 yaş, düşüncenin gelişmeye başladığı zihinsel öğrenme çağıdır. Çocuğun ahlaki gelişiminin ilerlediği, doğru yanlış, iyi kötü kavramlarının anlaşılabildiği dönemdir. Bu dönemde çocuk ahlaki ve diğer kavramları anlamaya başladığından zihnini harekete geçirmelidir. Ahlak üzerinde düşünmesi, değerlendirmesi, hüküm vermesini sağlayacak ortam hazırlanmalı, değerlerini yaşamasına fırsat vermelidir.

5) Akılcı Vicdan ve Evrensel Ahlak Dönemi: Ergenlik dönemine ulaşan birey, doğru ve yanlışı bizzat kendi vicdanıyla ve kendi geliştirdiği ahlak ilkeleriyle tanımlar. Ergenlik ve gençlik döneminde bireyde, başkalarına yardım, zor durumda olanlara acıma duygusu, vicdan ve ahlaki sorumluluk en yüksek düzeye ulaşmıştır. Başkalarının davranışlarını da aynı yüksek ahlaki sorumluluk bilinci ile değerlendirir. Bunun sonucu olarak hak ve adalet düşüncesi bu dönemde çok güçlüdür. Ergenler ve gençler, haksızlık yapan, eşit davranmayan kimselere karşı sert tepkiler gösterir.

Unutulmamalıdır ki; eğitimde en temel ve de en etkili anne-baba yöntemlerinden biri iyi örnek veya model olmaktır. Yaşayarak eğitme, bizzat iyi davranış örnekleri sunmak; eğitimde tartışmasız kabul edilen bir husustur. Çünkü çocukta öğrenmenin ilk ve basit şekli, çevresinde gördüğü davranışları taklittir. Bu nedenle çocuğun çevresinde bol miktarda iyi davranış örnekleri meydana getirmeye dikkat edilmelidir. Çocuk her yerde güzel davranışlar görmelidir.

Nisanur Dergisi ~ Pedagog Meliha TİMUR
Sayı: 50 ~ Ocak 2016

Bu içeriği nasıl buldunuz?

Beğen Beğen
4
Beğen
Mutlu Mutlu
1
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
0
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
0
İlginç
Dijital Derginiz
Dijital yayıncılık alanında Türkiye, yükselen bir grafik çizmektedir. Bu amaç ile profesyonel işlere imza atmak üzere yola çıktık. 5. yılımızda araştırmayı seven herkese kapımızı açtık. Sizlerde makalelerinizi dergiCE'de paylaşarak, dijital dünyada yerinizi alabilirsiniz.

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Kişilik Testi
Kişilik Hakkında Testler
Test
Cevaplamalı Testler
Anket
Oylamalı Seçenekler
Yazı
Biçimlendirilmiş Metinler
Puanlamalı Liste
Puanlamalı Liste
Video
Youtube, Vimeo, Vine vs
Ses/Müzik
Soundcloud, Mixcloud
Resim
GIF veya Resim