Çocuklar neden yalan söyler?


Çocuklarınızı Uyarın
Çocuklarınızı Uyarın

Bir insanın bilinçli ve kasıtlı olarak başkalarını aldatmak, küçük düşmekten kurtulmak ve çıkar sağlamak için gerçek dışı sözler söylemesine ve akla uygun bahaneler bulmasına ‘yalan’ diyoruz. Çocuklar beş yaşına kadar bilinçli olarak başkalarını aldatmak ve bundan çıkar sağlamak için yalana başvurmazlar. Bu yüzden çocukların söylediği gerçek dışı sözleri ve uydurma hikayeleri yalan olarak değerlendirmek doğru değildir.

Çocuklar beş yaşına kadar zihinsel olarak henüz ‘gerçek’ ile ‘hayal’i birbirinden ayıracak olgunluğa ulaşmamıştır. Olmasını arzu ettikleri bir şeyi hayallerinden geçirdikleri zaman bunun gerçekleşeceğine inanırlar. Yeni doğmuş kardeşini kıskanan bir çocuk, onun ölmesini arzu etse ve kardeşi hastalanıp ölse “Ölmesini ben istedim” diyerek büyük bir suçluluk duygusuna kapılır.

Çocuklar canlı cansız ayrımı yapamazlar. Onlara göre her şey canlıdır. Oyuncak atıyla canlıymış gibi konuşur. Rüya ile gerçeği de ayıramazlar. Rüyada gördüğü bir olayı yaşamış gibi gelip annesine anlatır. Bu gerçeği bilmeyen anne-baba “Çocuğum yalan söylüyor” diyerek telaşa kapılabilir. Çocuklar yalanı ve ikiyüzlülüğü büyüklerden öğrenir. Yapılan bir davete canımız gitmek istemediği zaman bunu dile getirmenin kabalık olacağını düşünür, hasta olduğumuzu veya bir işimiz çıktığını söyleyerek vaziyeti kurtarmaya çalışırız. Kendi yalanımızı zararsız ve küçük, başkalarının yalanını büyük görmeye oldukça yatkınızdır. Bütün bunlar çocukların yanında yapılıyor ise, onların da yalana alışması kadar normal ne olabilir?

Bir anne kapıya gelen komşusunu baştan savmak için kapıyı çocuğa açtırır ve “Annem evde yok” dedirtirse kendi eliyle çocuğun yalan söylemesine çanak tutmuş olur. Böyle bir anne çocuğun yalanlarına ve abartmalarına kızdığı zaman, çocuk bocalar. Annenin çelişkili tutumu çocuğun gözünden kaçmaz. “Kendisi yalan söylüyor, ama benim söylememe kızıyor” diye düşünmeden edemez.

Çocuk aldatılmayı kolay kabullenemez. “Ben temizliği bitirinceye kadar uslu durursan seni gezmeye götüreceğim” diyen bir anne, sözünde durmadığı zaman çocuk aldatıldığı için öfkelenir, “Sen yalancı bir annesin!” diye bağırır.

Çocuklar, anne ve babanın birbirine söylediği yalanları sezip bundan faydalanma konusunda ustadır. Özellikle anne yalanına çocuğu da ortak ediyorsa çocuk, “Eğer dediğimi yapmazsan bugün nereye gittiğini babama söylerim” diyerek anneyi tehdit edebilir. Çocuğun isteğini yerine getiren ve sus payına alıştıran bir anne otorite ve saygınlığını yitirir, sonunda çocuğun oyuncağı haline gelir. Çocuklar olmadık yerde anne-babanın yalanını yüzlerine vurup onları mahcup etmekten çekinmezler.

Çocuklar neden yalan söylemek zorunda kalır?

Çocukları yalan söylemeye iten değişik sebepler vardır. Yalan, çoğunlukla güven eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Anne-babalar, genellikle çocuklarından yetenek ve kapasitelerinin üzerinde başarı beklerler. Önüne yüksek hedefler konan bir çocuk bu hedefe ulaşamayacağından, yani anne ve babanın beklentilerine cevap verememekten korkar.

Yüksek not beklentisi olan ailesine düşük not aldığını söyleyemez. Sorulduğunda azar işitmemek ve aşağılanmamak için aldığı notu daha yüksek söyler. Çocuk yalan söylerken aslında bir özlemini, eksikliğini veya ihtiyacını dile getirmektedir. Otoriter ve mükemmeliyetçi anne babalar, çocukların yanlış yapmasını bir türlü kabul etmezler. Çocuklarını devamlı itirafa, özür dilemeye, bir daha yapmayacağına söz vermeye zorlarlar. “Doğru söyle, sen mi yaptın?” diye köşeye sıkıştırılan bir çocuk, cezadan kurtulmak için yalana sığınmaktan başka ne yapabilir?

Kimi anne-babalar çocuğu kandırmak için “Doğru söylersen ceza vermeyeceğim” der, çocuk doğruyu söyleyince de “Senin yaptığını biliyordum, dayağı ye de aklın başına gelsin!” diyerek ceza verirler. Aldatıldığını ve doğru söylemenin başına iş açtığını gören çocuk cezadan kurtulmak için yalana sığınacaktır.

Anne-baba yalan söyleyen çocuğa nasıl davranmalı?

Çocuklar, anne-babayı taklit ederek büyürler. Çocuğun yalan söylemesini istemeyen anne babalar kendileri iyi model olmalı, yalan söylememelidir. Çocuk yalana başvurduğunda sebebi araştırılmalı, şiddete ve cezaya yönelmeden yalana yol açan sebep ortadan kaldırılmalıdır. Çocuktan yapamayacağı şeyler istenmemeli, yeteneğinin üzerinde beklentilere girilmemeli, önüne ulaşamayacağı hedefler konmamalıdır.

Çocuklarımızı kıskançlık damarlarını tahrik edecek şekilde kardeşiyle veya başka çocuklarla kıyaslamamalıyız. Kıskanan çocuk, kıskandığı kimseleri gözden düşürmek için yalana başvurabilir. Çocuklarımıza, yalan söyleyen insanlara toplumda değer verilmediğini, dürüst insanların daima saygı gördüğünü örnekleriyle anlatmalı, bu fikri destekleyen Kur’an’dan ve Siyerden bölümler okumalıyız.

Nisanur Dergisi ~ Esengül ÖZKAN
Sayı: 20 ~ 25 Temmuz 2013

Bu içeriği nasıl buldunuz?

Beğen Beğen
5
Beğen
Mutlu Mutlu
0
Mutlu
Eğlenceli Eğlenceli
0
Eğlenceli
Üzgün Üzgün
0
Üzgün
Olamaz Olamaz
0
Olamaz
Kızgın Kızgın
0
Kızgın
Komik Komik
0
Komik
İlginç İlginç
0
İlginç
Dijital Derginiz
Dijital yayıncılık alanında Türkiye, yükselen bir grafik çizmektedir. Bu amaç ile profesyonel işlere imza atmak üzere yola çıktık. 5. yılımızda araştırmayı seven herkese kapımızı açtık. Sizlerde makalelerinizi dergiCE'de paylaşarak, dijital dünyada yerinizi alabilirsiniz.

Yorumlar 0

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Kişilik Testi
Kişilik Hakkında Testler
Test
Cevaplamalı Testler
Anket
Oylamalı Seçenekler
Yazı
Biçimlendirilmiş Metinler
Puanlamalı Liste
Puanlamalı Liste
Video
Youtube, Vimeo, Vine vs
Ses/Müzik
Soundcloud, Mixcloud
Resim
GIF veya Resim